پرسش و پاسخ روحیه برای کنکور

سلام من شروع کردم به خوندن ولی مغزم داره اذیتم می‌کنه. همش منو با دوستام مقایسه می‌کنه مخصوصا با دوست صمیمیم که ترم سوم پرستاریه. همش میگه ببین امسال هر چقدرم بخونی به پرستاری برسی سه ترم از دوستت عقبی! اون زودتر از تو می‌ره سرکار. تازه حرف و سرزنش های خانوادتم بماند که میگن این همه‌ سال موندی که پرستاری بیاری؟ تو که همش ادعا میکردی پزشکی قبولی؟ برادرت چی میگه؟
من حتی مطمئن نیستم امسال بتونم پرستاریم قبول بشم! فقط گفتم میخونم شاید قبول بشم به خانوادم بگم ببینید تو این مدت تونستم این رشته رو بیارم پس اگه بذارید بمونم پشت کنکور سال بعد رتبم خیلی بهتر میشه! ولی مغزم از همین حالا واسه خودش سناریو نوشته! چرا فقط مغز من انقدر ناسازگاره؟ چرا این رتبه برتر ها مغزشون اذیتشون نمیکنه؟ گاه و بی گاه واسم نقشه می‌کشه از درس دورم کنه. من نیاز دارم درس بخونم، از طریق درسه که میتونم مستقل بشم در واقع این تنها راه منه ولی این مغز نمی‌ذاره اصلا انگار نمیتونم کنترلش کنم!
رضا جدیدی پاسخ داد:
سلام وقت بخیر و نیکی. در پرسش تان، مواردی وجود دارد که به ترتیب شماره گذاری، به تشریح آن‌ها خواهم پرداخت:
۱- تصویری که از پیام شما دریافت کردم این است که هدف شما از زندگی، جلوتر بودن و بالاتر بودن از دیگران است. اگر این قاعده ذهنی و فکری‌تان باشد، آنگاه هیچ مسیری در دنیا وجود ندارد که شما بتوانید جلوتر و بالاتر بودن را کسب نمایید و در نتیجه، در سراسر مراحل زندگی تان، ناراضی خواهید بود و احساس عقب‌تر بودن می‌کنید.
این ماجرا فقط محدود به کنکور و دانشگاه نیست، چرا که وقتی یک قاعده و طرز تفکر را داشته باشیم، خودش را در بخش‌های مختلف زندگی نشان می‌دهد. مثلا اگر شما الان ترم سوم پرستاری هم بودید، باز ناراضی می‌بودید که چرا رشته دیگری را قبول نشدم و یا چرا باید در دانشگاهی باشم که رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی هم هستند اما من سر کلاس پرستاری هستم.
در واقع شاید گمان کنید که این حس رقابت، فقط مخصوص دوست صمیمی شماست اما با توجه به اینکه رفتارها پخش می‌شوند، قطعا این مدل فکری، اثر و جوهر خودش را در بخش‌های مختلف زندگی و با انسان‌های بیشتری، بروز خواهد داد. مقایسه کردن و تمایل به جلوتر بودن حتی اگر دانشجوی پزشکی هم باشید، باز هم به سرزنش خویش و بی‌تفاوتی خواهد رسید، به این دلیل که حتی اگر دانشجوی پزشکی هم می‌بودید باز هم می‌گفتید، چرا بعضی‌ها در دانشگاه بهتری در دنیا درس می‌خوانند و یا چرا من نمره فلان درسم از آن یکی همکلاسی کمتر شد.
متوجه هستم که الان با خود می‌گویید که اگر پزشکی قبول شده بودم این صحبت‌ها و رقابت‌ها را نداشتم بلکه این صحبت‌ها را الان که در وضعیت پشت کنکور قرار دارم، بیان می‌کنم اما واقعیت این است که شما چون این مدل فکری را دارید، در هر مقطعی از زندگی و با کسب بهترین نتایج باز هم دنبال فرد یا افرادی هستید که خود را با آن‌ها مقایسه کرده و احساس پایین‌تر بودن کنید و خود را سرزنش نمایید اما اگر الان احساسش نمی‌کنید چون هنوز در موقعیت‌های بعدی زندگی خود وارد نشده اید.
این الگوی فکری برای شما ساخته شده است و هیچ بعید نیست که در خانواده‌تان نیز، افرادی باشند که آن‌ها هم بی‌وقفه مشغول مقایسه کردن، بالا و پایین شدن و رقابت کردن با بقیه خانواده‌ها و فامیل باشند و این رویکرد را برای شما ساخته‌اند که مدل درست همین است که از بقیه جلوتر باشی. من توجه شما را به این جلب می‌کنم که چنین مدل فکری، هرگز راضی نمی‌شود و به آرامش نمی‌رسد. تاکید می‌کنم که حتی با دانشجوی پزشکی شدن، باز هم با این الگوی فکری، از نظر روحی و فکری، تحت فشار قرار خواهید گرفت و اصلا اینطور نیست که فکر کنید اگر در مسیری قرار بگیرید که برچسب پزشکی داشته باشد آنگاه دیگر خود را با بقیه مقایسه نمی‌کنید و احساس برتری خواهید کرد.
برای اینکه مطلب برای شما بیشتر شفاف شود یک مثال می‌زنم. افرادی که وسواس دارند، اولین روزها و ماه‌های وسواس، فقط و فقط روی یک موضوع وسواس را بروز می‌دادند؛ مثلا فقط روی تمیزی دست‌های خود حساس بودند. با گذشت زمان، تعداد وسواس‌های آن‌ها بیشتر می‌شود و وقتی زندگی‌شان را ببینید، نه تنها در دست شستن، بلکه در مطالعه، ارتباط گرفتن با دیگران، پوشیدن لباس و سایر موارد نیز، حساسیت نشان می‌دهند و گویی وسواس در زندگی‌شان پخش شده است.
مدل فکری شما هم دقیقا اینگونه است. در نگاه اول اینطور به نظر می‌رسد که چون پشت کنکور هستید، این افکار را دارید اما طرز تفکر ما، فقط در پشت کنکور خودش را نشان نمی‌دهد و وقتی یک الگویی را پذیرفته باشیم، آنگاه آن را در همه ابعاد زندگی خویش بروز می‌دهیم. برای همین است که می‌گویم شما در هر مقطعی از زندگی خود، با این مدل فکری، ناآرام خواهید بود و اینطور برداشت نکنید که ناآرامی الان شما به دلیل پشت کنکوری بودن است. ناآرامی الان شما حاصل طرز تفکر رقابت و مقایسه است و در هر دوره‌ای از زندگی که باشید، تا مادامی که این مدل فکری را دارید، اذیت شدن و ناآرام بودن را هم خواهید داشت.
با این اوصاف یا بایستی همیشه در این درگیری ذهنی بمانید و اذیت شوید یا اینکه مدل فکری جایگزین را پیدا کرده و از امروز با دید درست زندگی کنید. یادتان باشد که مدل فکری مقایسه و حساب کتاب کردن را در اثر زندگی در محیط خانواده، فامیل و اطرافیان یاد گرفته‌اید در نتیجه این یک کادوی نامبارک از خاطرات شماست و اینطور تصور نکنید که جزئی از شخصیت و هویت‌تان است که غیرقابل تغییر است. خیر، این فقط یک مشت خاطره است که به شما می‌گوید باید دائما وضعیت خود را با دیگری بسنجی و سوال اینجاست که آیا می‌خواهید یک عمر با همین یک مشت خاطره که امر به مقایسه می‌کند، زندگی نمایید یا همین امروز بگویید می‌خواهم مدل فکری متناسب با سبک زندگی خودم را بسازم و با آن جلو بروم.
توصیه می‌کنم به این مدل فکری، نظری داشته باشید و اگر آن را درست دانستید، از این به بعد با این زاویه به زندگی ادامه دهید: «من نه برای جلو افتادن از کسی، بلکه برای پاسخ به نیازهای شخصی خودم، بایستی هدف‌گذاری کنم. جلوتر بودن از دوستم باعث خرسندی من نمی‌شود اگر نیازهایم روی زمین مانده باشند. اینکه دوستم چه می‌کند یا نمی‌کند، تاثیری بر زندگی من ندارد و من هدفی را انتخاب کردم که متناسب با نیازهایم بود و پای آن هستم». در ضمن مقدمه سایت کلبه مشاوره را هم بخوانید تا فشارهای روحی و روانی هدف‌گذاری را دانسته باشید و بپذیرید که در این فضا، قرار است زور بزنید تا به هدفی برسید.
۲- مغز همه ما ناسازگار است. از رتبه یک تا هر کسی که مشغول مصرف انرژی غیر مرتبط با بقاست، فشار تحمل می‌کند. صد البته که این فشار کم و زیاد می‌شود و نوسان دارد و این را هم می‌دانم که می‌توانیم با زور زدن و تمرین، از پسش بر بیاییم و راحت جلو برویم اما هرگز صفر نمی‌شود. شما تمام عمرتان موفقیت‌های رنگی رنگی به دست آورید باز هم فشار مغز هست اما آنقدر فشار آورده‌اید که برای‌تان مسئله‌ای نیست که فشار بعدی را هم بیاورید.
شما هم در روزهای پر فشار هستید، این فشار را در اثر ادامه دادن، خواهید شکست اما هرگز به صفر نمی‌رسد و فقط می‌آموزید که چطور با اصلاح طرز تفکر و همچنین بستن پرونده خاطرات باز گذشته و کسب یک مدل فکری با کلاس بالاتر، این فشار را سرکوب کنید. همانطور که قلب کار خودش را می‌کند، مغز نیز کارش را می‌کند و ما به کمک آگاهی، این را درک می‌کنیم که کافی است با اصلاح رفتار و ادامه دادن به نتیجه برسیم.
این را به خاطر داشته باشید که ما هر بار منظم می‌شویم ولی دوباره نظم‌مان به هم می‌ریزد و از همانجا نظم بعدی را شروع می‌کنیم. ما هیچوقت نمی‌توانیم برای بلند مدت یک نظم مشخص را داشته باشیم بلکه ما تعداد زیادی نظم‌های کوچک داریم که همین‌ها باعث رسیدن‌مان به هدف می‌شود. بنابراین شما هر بار نظمی را بر اساس برنامه درسی می‌چینید اما چند روز که ادامه دهید این نظم به هم می‌خورد ولی هنر شما در این است که وقتی نظم‌تان به هم خورد با خود نگویید که من لایق درس خواندن نیستم یا مشکلم بزرگ است بلکه از همانجا نظم بعدی را برقرار کنید و به خواندن ادامه دهید و علت به هم خوردن نظم قبلی را یافته و اصلاح نمایید.
ما دنبال یک مطالعه بی‌وقفه، یک دست، متداوم، بدون به هم خوردن نظم نیستیم چون این یک تصور رویایی است و آنچه در زمین واقعی رخ می‌دهد، یک حرکت سینوسی با کلی دره و قله است که هر بار مجبوریم اصلاح کرده و ادامه دهیم. گاهی این اصلاح مربوط به یک باور یا طرز تفکر می‌شود و گاهی هم مربوط به سبک و سیاق درس خواندن و برنامه ریزی. هر چه هست، ما در فرایند مطالعه، کوهنورد نیستیم که هر بار بالاتر برویم تا به قله برسیم بلکه ما نوار قلب هستیم که دائما در نوسانیم. این طبیعت مطالعه است و هرکسی بعد از رسیدن به دره ها، رفتار را اصلاح و ادامه دهد در نهایت یک تعداد زیادی نظم کوچک دارد که به موفقیت رسیده است.
۳- دوره افکار مزاحم را نیز دنبال کنید چون حساس شدن روی جزییات فکر و اینکه الان چه در سرم می‌گذرد و نکند مهم باشد، قطعا زمینه را برای حساسیت‌های بیشتر فراهم می‌کند و شما نیاز دارید به آگاهی برسید. دقت داشته باشید روزهای اول شروع آن هم بخصوص شروعی که از دوره افت تحصیلی بوده باشد، بسیار آشوبناک، پر تلاطم، پر فشار، بد و سیاه است. گویی در لجنزاری با بوی بد در حال قدم برداشتن آن هم به سختی و زور هستیم. هر فشاری به شما وارد می‌شود که در شرایط فعلی خود بمانید و آن را تغییر ندهید.
قانون دوم نیوتن را می‌توان برای تغییر رفتار اینطور گفت: اگر می‌خواهید تغییری در زندگی خود اعمال کنید، نیاز است که نیرویی را به مغزتان وارد کنید و قانون سوم نیوتن هم می‌گوید که مغزتان هم به شما به همان اندازه نیرو وارد می‌کند ولی در خلاف جهت. بنابراین هرچه مصمم‌تر باشید، نیروی بیشتری به مغز وارد می‌کنید و مغز هم نیروی بیشتری به شما وارد می‌کند. همچنین دقت داشته باشید که ما در دنیای آرمانی زندگی نمی‌کنیم که اگر نیروی را وارد کردیم، تا ابد موثر باشد. مثلا شما یک توپ را در سطحی صاف پرتاب کنید، بعد از مدتی می‌ایستد. نیروی پرتاب کردن شما تا ابد باعث حرکتش نمی‌شود و اصطکاک سطح و مقاومت هوا، آن را متوقف خواهد کرد.
این موضوع برای تغییر هم هست. انتظار نداشته باشید که اگر یک بار نیرویی وارد کردید آنگاه تا ابد با همان به حرکت ادامه دهید. خبری از این توقع نیست. در این دنیا، بایستی نیرو را پی در پی وارد کنید، دقیقا عین اتوموبیل که موتوری دارد و نیرو را تولید می‌کند. در دنیای مغزی شما، اصطکاک هوا و سطح نیست ولی اصطکاک مغز حیوانی چرا. اگر نیرو را از ترس مقاومت‌های درونی، قطع کنید، متوقف خواهید شد ولی اگر بپذیرید که این اصطکاک درونی هست و نیرو را وارد کنید، قطعا بخاطر این اصطکاک اذیت می‌شوید ولی حرکت را هم کسب کرده اید.
امیدوارم این ذهنیت به شما کمک کند تا بهتر بتوانید ضمن بستن خاطرات گذشته، تغییر سبک فکری، اصلاح رفتارهای نادرست، رهاسازی افکار مزاحم، به نیرو وارد کردن پی در پی برای جلو بردن درس نیز اهمیت دهید. موفق‌ترین باشید.

سلام.
1- به اینکه اگر نشه چیکار باید کنم خیلی فکر میکنم به اینکه زحمات های درس خوندنام کلاس دهم وقتی هیچکی درس نمیخوند داره هدر میره خیلی فکر میکنم گاهی اوقاتم خیال پردازی میکنم خودمو تصور میکنم چند سال دیگه تو وضعیت خوب و این هم انرژی زیادی ازم میکیره و حالمو خوب نمیکنه
۲- پسرفت زیادم باعث شد من با تراز ۶۵۰۰ تا۷۰۰۰ تابستون شروع کردم و عید رسیدم به تراز ۵۱۰۰ پسرفتم خیلی زیاد بود علتش هم این بود همیشه فکر میکردم کم کاری کردم حتی وقتی نمیکردم این حس رو داشتم حتی با تراز ۷۰۰۰ خوشحال نمیشدم البته این اواخر با تراز ۵۰۰۰ هم ناراحت نمیشدم خیلی سر شدم طوری که شب امتحان ریاضی نهایی با اینکه نصف درسام مونده بود و حدود ۴ ماهی میشد که نخونده بودمشون گرفتم خوابیدم البته نمره ام احتمالا ۱۸ونیم الی ۱۹ونیم بشه اما میشد ۲۰ بشه فکر میکنم اولین بار با یک هفته ساعت مطالعه کم به خودم گفتم دیگه نمیشه شاید اون موقع مهر اینا بود ولی قطعا میشد از اون موقع فقط اینکه میشد رو الان فهمیدم کم کم پسرفت کردم ولی برام سخته پذیرفتن اینکه من کسی که همین الان خیلی ها فکر میکنن ۳ رقمی مییشم حتی زیر ده هزارم راضی ام و با این معدلم فکر میکنم نیارم زیر ۱۰۰۰۰رو کعدلم نیومده اما احتمالا بشه ۱۷ من دینی دهم رو یک کناب کامل تست زدم میخوام بگم بیخیال نبودم بعد که حذف شد عمومی دیگه نخوندم و عربی رو شب امتحانی خوندم تمرکز نداشتم سرعتم پایین بود و احتمالا بدترین امتحانم بشه با نمره ۱۳ اینا البته نمره های دیگه ام ۱۸تا ۲۰ شده ولی دینی به تنهایی یک نمره از معدلم کم میکنه با توجه به ضریبش
۳- وقتی از تراز ۷۰۰۰ و رتبه ی ۳ رقمی رسیدم به رتبه ۴هزار بی انگیزه شدم و بعد بدتر شد بدتر شد تا اخرین ازمونم رتبه ۱۳ هزار بهم داد
۴- احساس میکردم به ایده ال خودم نمیرسم وقتی تایم مطالعه ام کمتر از ۱۰ میشد و خودمو سرکوفت میکردم نمدونم شاید ادم ۰و۱۰۰ باشم ی روز ۱۲ میخوندم ی روز ۳ ساعت سینوسی بودنم از تابستون شروع شد درصورتی که طی دهم و یازدهم مدرسه نمیرفتم بابت کرونا و خودم روزی ۸ساعت رو مدام میخوندم تو کلاس های کنکورم تحسین میشدم و ادامه میدادم نفر برتر کلاسا من بودم ولی سقوطکردم خیلی بد
۵- واقعا نمدونم چرا انقدر دینی رو بیخیال شدم من از هفتم تا یازدهم تو مدرسه مون فرزانگان هم بود مدرسه مون یعنی سوال ها اسون نبود خیلی معدلم همیشه بالا بود همیشه نمره هام ۱۹.۷۰ به بالا بود ولی حوصله خوندن عربی نداشتم نمدونم دلیل منطقی ندارم واسه کم شدن نمره ام ولی خیلی بد خوندم خیلی بد
۶- چون همیشه هم تو فامیل هم تو مدرسه جز خوب ها بودم مقایسه نشدم توسط خانواده خودم فقط خودم رو مقایسه میکنم اخساس نا کافی بودن دارم میگم حتی با تراز ۷۰۰۰ نشستم گریه کردم چون حس میکردم دیگه قرار نیست بدست بیارم اون تراز رو و همین هم شد
۷- نه ولی اینکه بهترین کلاس بودم و الان جز بد هام عذابم میده که کیا از من بهتر شدن عذابم میده
۸- انتظار داشتم مدرسه بذاره مدرسه نریم و خودمون درس بخونم مدرسه که میرفتم حس میکردم وقتم داره تلف میشه طوری که میومدم خونه گریه میکردم و کل روزم رو از دست میدادم توقع داشتم مدرسه نرم روز ۱۲ بخونم و خوندن ۶ ساعت روز که مدرسه می فتم برام کافی نبود به خاطر همون تایم مطالعه ام حتی خیلی روز ها به 0 میرسید من دی کنکور رو میانگین ۳۰ درصد زدم ولی مثلا ریاضی رو ۴۰ درصورتی که همون کنکور رو اگر قبل از شروع دوازدهم میذاشتن جلوم میتونستم میانگین ۴۰ بزنم میخوام بگم پس رفت داشتم با نخوندن های زیاد الان هم خانواده ام فکر میکنن من همه ی روز ها رو حداقل ۸ ساعت خوندم اما خب چیزی بهشون نمیگم حتی تراز هامو خیلی اوقات بهشون نمیگم چون نمیخوام دعوام کنن میگن چرا و من جوابی ندارم
۹- انتظار از مدرسه برای اینکه بذاره نیام مدرسه که خب نوبت اول هر روز مجبور شدم برم ولی نوبت دوم نرفتم مدرسه ولی خب خیلی چیز ها رو از دست داده بودم بی انگیزه شده بودم باز هم میانگین تایم مطالعه ام بین ۵ الی ۷ بود کافی نبود دیگه کششو نداشتم انتظار از خودم برای خوندن بیشتر ولی نتونستم و این نتونستن ادامه داشت …من یادمه دکورد ساعت مطالعه ام ۱۴ ساعت بود دهم به یازدهم ولی همون ادم دوازدهم میانگین ۶ ساعت خوند.
رضا جدیدی پاسخ داد:
سلام وقت بخیر و نیکی. آنچه در پیام شما هست به ترتیب شماره‌گذاری بدین صورت توضیح داده می‌شود:
۱- زندگی در گذشته یا خیال‌پردازی در آینده، هر دو باعث دور شدن ما از زمان حال می‌شوند. چرا مغزمان تلاش دارد تا از زمان حال دور شویم؟ چون زندگی در زمان حال به معنای کار، تلاش و مصرف انرژی است. به همین جهت است که زندگی در زمان حال سخت می‌باشد و ما یا در گذشته مشغول حسرت خوردن هستیم یا در آینده مشغول خیال پردازی. از امروز، با بستن پرونده خاطرات گذشته، دیگر نیازی به رفتن در گذشته نیست و با تبدیل هر رویاپردازی آینده به یک کار عملی در زمان فعلی، نیازی به رفتن در آینده هم نیست.
به طور مثال، اگر شما می‌خواهید تخیل کنید که روزی روزگاری در آینده، وضعیت خوبی دارید، لطفا به جایش بگویید که الان باید چه کارهایی انجام دهید تا به آن شرایط خوب برسید؟ فکر کردن، رویاپردازی و تخیل، راه حل شما نیست بلکه انجام کارهای عملی که منجر به نتیجه می‌شوند را بایستی در دستور کار خویش قرار دهید. با تبدیل رویاپردازی به یک کار عملی در زمان حال، علاوه بر کاهش رویاپردازی ها، باعث زندگی در زمان حال هم می‌شود و اینطوری درد عملگرایی را سریع‌تر می‌پذیرید و انجامش می‌دهید.
۲- در پاسخ پرسش دوم، روحیه کمالگرایی را تا حدودی توانستم درک کنم اما برای نتیجه گیری خیلی زود است. لطفا بررسی کنید که آیا کمالگرایی دارید یا خیر؟ چون حدس اولیه این است که کمی ذهنیت کمالگرایی در شما هست و برای همین احساس کم کاری داشته‌اید و اینقدر پر و بال گرفته که در نهایت روی عملکردتان اثر منفی گذاشته است. البته شما فقط همین یک دلیل را برای افت خود نوشته‌اید و به نظر من بایستی دنبال دلایل دیگری هم باشید. مثلا اینکه کسی یا کسانی درباره عملکرد شما صحبت‌های بیشتری کرده باشند یا درباره موفقیت فرد دیگری با شما صحبت کرده باشند. می‌دانید چرا می‌گویم دنبال دلایل دیگری هم باشید چون معمولا ما انسان‌ها تحت تاثیر چند دلیل هست که بهم می‌ریزیم. یک دلیل هم می‌تواند ما را به هم بریزد اما به ندرت این اتفاق می‌افتد. لطفا بیشتر فکر کنید تا دلایل دیگر مشخص شود.
۳- در مورد تراز، شما نیاز به یک بازنگری روی مفهوم آن دارید چون تراز هیچ توضیحی درباره پیشرفت یا افت تحصیلی نمی‌دهد. در واقع وقتی صحبت از تراز می‌کنید، هیچ اطلاعاتی نمی‌دهید. می‌دانم که در فضای کنکور، خیلی تراز تراز می‌گویند ولی متاسفانه هیچ اطلاعاتی در دل خودش ندارد و اگر وارد بحث فنی آن بشوید، به این نتیجه می‌رسید که کلا آن را باید کنار گذاشت. برای تعیین پیشرفت خود بایستی مبحث به مبحث گزارش بدهید. مثلا در حل معادله درجه دو، روزهای اول چطور بودید و الان چطور هستند؟ قبلا چه تعداد درست می‌زدید الان چه تعداد؟ روند پیشرفت یا پسرفت به صورت موضوعی سنجیده می‌شود. این تغییر نگرش هم به شما کمک می‌کند که درگیر اطلاعات بی‌ارزش نشوید و به جای آن تمرکز خود را روی مباحث بگذارید و پیشرفت را مبحثی بررسی کنید.
۴- پاسخ سوال چهارم نیز زمینه تفکر صفر یا صدی را بروز می‌دهد. البته معمولا افرادی که زمینه کمالگرایی را دارند، تفکر صفر یا صدی را هم بروز می‌دهند. تفکر صفر صدی به این صورت است که شخص اگر به آنچه می‌خواهد نرسد، به کمتر از آن نیز راضی نیست و کلا هیچ چیزی را نمی‌خواهد. مثلا فردی می‌گوید یا باید رشته پزشکی دانشگاه تهران را قبول شوم و اگر قرار است رشته پزشکی دانشگاه فلان شهر را قبول شوم پس اصلا نمی‌خواهم و کلا درس خواندن را کنار می‌گذارد. اینطور به نظر می‌رسد که شما هم در اثر همین تفکر، از یک جایی به بعد، صفر را انتخاب کرده‌اید و تمایلی به ادامه نداشته اید. تازه این هم بگذریم که اکثر افراد دارای تفکر صفر و صدی دچار خطا در رسیدن به هدف هم می‌شوند و با کوچکترین اتفاقات گمان می‌کنند هدفشان از دست رفته و خیلی سریع به صفر می‌رسند.
تغییر دادن این ذهنیت به شما کمک می‌کند تا دنیا را نسبی ببینید و بیاموزید که هر بار برای بهتر کردن وضعیت تلاش کنید. در حال حاضر، فعلا مطلبی برای کمالگرایی و تفکر صفر یا صدی در کلبه مشاوره وجود ندارد ولی امیدوارم از منابع دیگر کمک بگیرید و اطلاعات و آگاهی خود را بالا ببرید و به سطح بالاتری از این شرایط برسید که در ادامه منجر به عملگرایی شما خواهد شد.
۵- ما دنبال دلایل منطقی نیستیم، ما دنبال دلیل هستیم. چه منطقی چه احساسی، چه بزرگ چه کوچک. این دلیل‌ها باعث می‌شوند که رفتار شما تعریف شود در نتیجه بایستی با دقت بررسی کنید که چه مواردی باعث این تغییر در رویکرد شما شدند.
۶- پاسخ سوال ششم، بیشتر مرا به این نتیجه رساند که روحیه کمالگرایی در شما وجود دارد. حتما با تغییر آن، رفتارهای واقعی‌تری بروز خواهید داد و به راحتی از این چرخه بیرون خواهید رفت. من با خواندن پیام شما متوجه منطقی بودن‌تان شده ام. شاید قبلا احساسی بوده‌اید ولی الان این برداشت را دارم که خیلی منطقی‌تر شده‌اید و دنبال این هستید که به طور دقیق مشکلات خود را از نظر فکری حل کنید و به چرخه درس برگردید. تصویری که از شما در ذهن من شکل گرفته دقیقا همین است که در حال تلاش برای اصلاح رفتار هستید و از این جهت خیلی مطمئنم که به زودی تغییرات اساسی خواهید کرد.
در بقیه پاسخ ها، نکته بیشتری ندیدم که نیاز به توضیح داشته باشد. الان در جمع‌بندی بایستی بگویم که با تغییر تفکر کمالگرایی و صفر یا صدی، به زودی روند مطالعه بهتری را شروع خواهید کرد و صد البته دوباره مشکلات بعدی به وجود می‌آیند اما باز هم حل‌شان می‌کنید و جلو می‌روید و دوباره مشکلات بعدی ظاهر می‌شوند و حل‌شان می‌کنید و همینطور جلو می‌روید.
در زندگی قبلی شما، این ویژگی راه حل دادن برای حل مشکلات وجود نداشته و اینطور زندگی می‌کردید که وقتی مشکل به وجود می‌آمد به دلیل کمالگرایی و ذهنیت صفر یا صدی، احساسی می‌شدید، به هم می‌ریختید و صفر درصدی شدن را انتخاب می‌کردید. صفر درصدی شدن در مدت زمان درس خواندن، در کسب نمره، در اجرای برنامه کنکور و هر پارامتر مرتبط دیگر. اما در زندگی امروز خودتان که زمینه‌های منطقی شدن را نشان می‌دهید، این را در نظر بگیرید که مشکلات پیش می‌آیند اما راه حل می‌دهید و جلو می‌روید. به قول معروف، در مسیر موفقیت، از این چاله در می‌آیید و در چاله بعدی می‌افتید اما ایده این نیست که در چاله بمانید بلکه دنبال راه حل برای برون رفت هستید. این سبک زندگی نو و تازه شماست. موفق‌ترین باشید.

سلام من خیلی عدم تمرکز دارم مثلا وقتی دارم یک درس را مطالعه میکنم یا تست میزنم افکار‌ مختلف در ذهنم ایجاد میشه و خودش به طور اتوماتیک آن افکار تجزیه و تحلیل و بررسی میشه و حتی زمان هایی به طور خودکار خیال پردازی هایی در ذهنم ایجاد میشه، طبق مبحث افکار مزاحم منفی تکرار شونده من به آنها توجهی نمیکنم و درس خواندن را ادامه می‌دهم، اما مشکل اینجاست که انرژی زیادی از من می‌گیرد و سرعت و کیفیت مطالعه من را پایین کشیده و چون ۸۰ درصد افکار منفی است حس بدی در من ایجاد کرده که باعث شده نسبت به درس خواندن هم نفرت پیدا کنم و بترسم.
اگر‌ موقع مطالعه به صورت پویا درس بخوانم و یک حالت خود کنترلی را در ذهنم بسازم و به قول معروف یک سری فیلتر هایی ایجاد کنم که نذاره افکار مزاحم در مغزم توصیف بشه و تحلیل بشه و حتی تبدیل به خیال پردازی بشه تمرکزم بالاتر میره در مقایسه با حالت قبل به نظر شما بهترین راهکار بیخیال بودن و حتی خود کنترلی خود را هنگام مطالعه از بین ببرم بهتر است یا اینکه ایجاد کنترل و فشار به خود برای مطالعه و جلوگیری از توصیف و وصف افکار مزاحم و گسترده شدنشان کار بهتری است؟
رضا جدیدی پاسخ داد:
سلام وقت بخیر و نیکی. آنچه در پیام شما، توجه مرا به خودش جلب کرد، به ترتیب شماره‌گذاری عبارت است از:
۱- همانطور که در دوره افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده مشغول بحث کردن هستیم، ابتدا بایستی ریشه افکار خودمان را پیدا کنیم. مثلا یکی افکار مزاحمش به دلیل کمالگرایی است، دیگری ترس از قضاوت دارد، شخصی نیز به خاطر وسواس، افکار مزاحمی تولید می‌کند و همینطور الی آخر. اگر دقت کرده باشید، در هر فایل صوتی، مشغول بررسی یک ریشه از تولید افکار مزاحم هستیم. چرا می‌خواهیم ریشه‌ها را پیدا کنیم؟
چون قبل از هر اقدامی، ابتدا من بایستی بدانم که چرا این افکار را دارم تا ریشه را قطع کنم. مثلا اگر من فردی وسواسی هستم، تا وقتی که وسواس را حل و فصل نکنم، چطور انتظار دارم که با هر روشی که توصیه می‌شود، جلوی افکار مزاحم را بگیرم؟ گام اول، یافتن ریشه یا ریشه هاست. بله، برای بعضی‌ها ممکن است دلیل تولید افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده شان، بیش از یک ریشه باشد. به طور مثال، فرد علاوه بر اینکه وسواس دارد، کمالگرا هم هست و ترس از قضاوت نیز دارد. این شخص بایستی هر سه ریشه را حل کند.
با این اوصاف، قدم اول، یافتن ریشه یا ریشه هاست. وقتی آن‌ها را یافتید، بایستی حل و فصل‌شان کنید. مثلا اگر من وسواسی هستم، ابتدا باید وسواس را حل کنم و حل کردنش هم به این صورت است که بدانم از چه زمانی و با چه خاطراتی، وسواس در من ایجاد شد و چه پاداش‌های مثبتی از وسواس گرفته‌ام و سپس ترس‌های خودم را مطرح کنم که اگر وسواس نباشد چه خطرهایی را حس می‌کنم و سپس پاسخ‌های منطقی به آن خطرها بدهم تا بتوانم از وسواس فاصله بگیرم. بنابراین هر ریشه‌ای که دارید بر اساس همان بایستی فرایند برون رفت از آن را دنبال کنید.
بعد از آن که ریشه‌ها حل و فصل شوند، اینطور نیست که بلافاصله افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده مربوط به آن‌ها هم از بین بروند. بلکه تا مدت‌ها که متاسفانه مدتش هم قابل حساب کردن نیست، شما همچنان افکار مزاحم را دارید. این تاخیری است که بین قطع شدن ریشه با بودن افکار مزاحم وجود دارد. در این مرحله، مغزتان بر اساس پاسخ‌هایی که قبلا داده اید، به شما می‌گوید همچنان یکی از پنج کار را انجام دهید. کدام پنج کار؟ در دوره افکار مزاحم، کامل توضیح داده‌ام که پنج کار کدام‌ها هستند.
مثلا در دل همین توضیحات تان، مشخص است که شما کار شماره دو را انجام می‌دهید یعنی تکرار ذهنی دارید و یک اتفاق یا خاطره یا موضوعی در آینده را بارها و بارها بررسی می‌کنید و سعی می‌کنید هر بار به آن شاخ و برگ داده و بهمن فکری بسازید. بله، مغزتان به شما با وجود اینکه ریشه یا ریشه‌ها را حل کرده اید، باز هم می‌گوید یک یا چند کار از آن پنج کار را انجام بده (مثلا کار شماره دو را انجام بده). در این مرحله است که شما بایستی رهاسازی کنید و اجازه دهید افکارتان هرکاری می‌خواهند کنند و فقط پایبند به مطالعه باشید و بعد از مدتی که باز هم تاکید می‌کنم مدتش قابل اندازه گیری نیست، روند کاهش شروع می‌شود.
بنابراین تا زمانی که ریشه یا ریشه‌ها را از بین نبرده باشید، رهاسازی کمک چندانی نمی‌کند و خواهش می‌کنم اول سراغ حل کردن ریشه‌ها بروید و سپس به سراغ رهاسازی بیایید.
۲- رهاسازی انرژی نمی‌گیرد. اگر مشغول صرف انرژی هستید به این دلیل است که شما می‌خواهید به آن افکار فکر نکنید یا جلویشان را بگیرید و بررسی کنید. این دقیقا مثل آن است که بخواهید توپ بادی را زیر آب نگاه دارید و اینطور است که خسته می‌شوید ولی اگر توپ بادی را رها کنید، روی سطح آب به هر طرف دلش بخواهد می‌رود اما شما خسته نمی‌شوید.
دقت داشته باشید که کنترل و نظارت، انرژی مصرف می‌کند و رهاسازی که اینطور نیست. بنابراین اگر احساس خستگی می‌کنید، به این برگردید که کجای مسیر مشغول کنترل، نظارت، مراقبت، تحلیل و بررسی و شاخ و برگ زدن هستید.
۳- اینکه می‌فرمایید یک حالت خودکنترلی بسازید، دو موضوع را درباره اش خواهم گفت:
الف) شما در پس ذهنیت خود دنبال کنترل کردن افکار خویش هستید و دقیقا همین موضوع باعث حساسیت بیشتر و تولید افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده بیشتری می‌شود. در واقع اینطور که شما نوشته اید، بایستی نظارت و کنترل قدرتمندی روی افکار ایجاد کنید که هر فکری که شما خواستید بیاید و آن را که نخواستید نیاید و چنین رویکردی باعث فشار بیشتر خواهد شد و بخشی از افکاری که امروزه درگیرش هستید، دقیقا زاییده همین تمایل به کنترل کردن است. در واقع شما نگاه کوتاه مدت دارید، چطور؟ به این صورت که به قول خودتان یک فشار و خودکنترلی می‌سازید و در کوتاه مدت متوجه می‌شوید که چقدر خوب آرام شدم و می‌توانم درس بخوانم اما در بلند مدت چه می‌شود؟ تعداد فکرها بیشتر خواهند شد. اینطوری شما در کوتاه مدت، پاداش مثبت می‌گیرید و حالتان خوب است اما در بلند مدت با تعداد بیشتری فکر رو به رو هستید که دوباره شما را به سمت سرکوب بیشتر می‌برند.
ب) چرا یک مدت به همان روش خودتان، خودکنترلی نمی‌سازید؟ البته به شرط آنکه یک استدلال و نتیجه گیری هم از فرایند آن داشته باشید. مثلا سه هفته خودکنترلی بسازید و ببینید آیا باعث می‌شود که خستگی کمتر، افکار کمتر، روند بهتر و شرایط مطلوب‌تری داشته باشید؟ چون گاهی نیاز است که خود شخص، یک روشی را انجام دهد تا به جمع‌بندی برسد.
چه اشکال دارد که سه هفته به روشی که خودتان طراحی کرده اید، خودکنترلی بسازید و بعد تجزیه و تحلیل کنید که آیا این خود کنترلی همان نظارت و بررسی نیست؟ آیا این کار باعث خستگی نمی‌شود؟ آیا این کار باعث آرامش در کوتاه مدت و بیشتر شدن فکرها در بلند مدت نمی‌شود؟ آیا این روش باعث می‌شود که در نهایت، به مطلوب و حالت عادی برسم یا دائما مشغول یک یا چند کار از کارهای پنج‌گانه هستم و فقط دلخوش به لذت کوتاه مدت شده ام؟ می‌دانید تجربه شخصی خیلی در بهبود رفتارها موثر است و من به شخصه موافق این هستم که شما سه هفته با ابزار خودتان جلو بروید و تحلیل کنید و به جمع‌بندی برسید. این کار به نفع شما تمام می‌شود چون یک تجربه شخصی دارید و بهتر می‌توانید مغزتان و عملکرد آن را درک کنید.
به اضافه اینکه من از متن پرسش شما همانطور که بالاتر هم نوشتم، تمایل به کنترل‌گری را می‌بینم و الان این سوال هم برایم پیش آمده که آیا شما به طور کلی در زندگی خود، فرد کنترل‌گری هستید و از غافلگیر شدن خوشتان نمی‌آید و دوست دارید از قبل همه چیز را بدانید و برایش آماده باشید؟ آیا کسی در الگوهای زندگی تان، فردی کنترل‌گر و نظارت چی بوده است که موجب اثرگذاری روی شما شده باشد؟ البته متن پیام شما برای درک اینکه کنترل‌گر هستید یا خیر، کم است و نیاز به توضیحات بیشتری می‌باشد اما به عنوان یک حدس اولیه، اینطور که شواهد فعلی نشان می‌دهند، این کنترل‌گری به چشم می‌آید و شاید بد نباشد یک بررسی روی صفت کنترل‌گری داشته باشید تا اگر آن را نداشتید که هیچ و اگر داشتید، همین را هم حل کنید که خودش تاثیر بسیار بزرگی در راحتی شما برای درس خواندن خواهد داشت.
به طور کلی، همانطور که در دوره افکارم مزاحم، منفی و تکرار شونده گفته‌ام و البته باز هم در ادامه آن دوره خواهم گفت: افرادی که درگیر افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده می‌شوند، یک یا چند کار از آن پنج کار را انجام می‌دهند زیرا در کوتاه مدت باعث آرامش آن‌ها می‌شود ولی در بلند مدت این روند را برای مغز می‌سازد که تعداد بیشتری فکر تولید کند. برای همین نگاه کوتاه مدت را کنار گذاشتن و دید بلند مدت داشتن، بسیار کمک می‌کند که رهاسازی را با دقت بیشتری انجام دهیم.
در ضمن، وقتی فایل‌های صوتی دوره افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده تمام شد، مقاله معروف افکار مزاحم که یکی از رفرنس‌های اصلی رفتار درمانی در حیطه افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده است و تا کنون ۱۱۸۶ بار توسط مقالات و کتاب‌های معتبر دنیا، معرفی شده را قرار خواهم داد و چنانچه تمایل دارید که الان این مقاله را بخوانید، لطفا روی عبارت «دانلود مقاله» کلیک نمایید. موفق‌ترین باشید.

سلام من دوازدهمم و از دهم دارم درس میخونم ولی امسال خیلی فکر و خیال میکنم مثلا راجب اینده فکر میکنم و این موضوع هم انرژی زیادی ازم میگیره هم وقتم رو هدر میده هم نمیتونم فکر نکن راجبشون میخوام نمیشه ی مشکل دیگه هم دارم بیدار میشم میخوام بخوابم اصلا انگیزه ندارم من دهم حدود ۸ الی ۱۰ ساعت میخوندم رفته رفته کمتر شد طوری که دوازدهم حتی به صفر هم رسید و میانگین ۵ ساعت خوندم دوازدهم خیلی گریه میکنم چون معدلم بنا به موضوعاتی بد شد در صورتی که واسه کنکور من ۳ ساله تلاش میکنم حالا امسال کمتر ولی اینکه من میبینم کسایی که از من بدتر بودن بهتر میشن حالمو بد میگنه زیاد مقایسه میکنم خودمو با دیگران و اینا داره من رو قورت میده.
رضا جدیدی پاسخ داد:
سلام وقت بخیر و نیکی. شما در پیام خود فقط به این موارد اشاره کرده اید: ۱- تفکر به آینده، ۲- بیدار شدن ولی باز هم احساس خواب داشتن، ۳- کاهش ساعت مطالعه از دهم تا دوازدهم، ۴- خراب شدن معدل، ۵- مقایسه با دیگران، با این وجود برایم توضیح نداده‌اید که هر کدام از این موارد چرا و چگونه و از چه موقع، سر و کله‌شان در زندگی شما پیدا شد. به همین جهت، لطفا در صورت تمایل به سوالاتم به ترتیب پاسخ دهید تا بتوانم درک بیشتری از زندگی شما به دست آورم و کمک بهتری داشته باشم. پرسش‌های من به ترتیب عبارت است از:
۱- نوع افکار شما درباره آینده چیست و دقیقا چه نوع دغدغه‌هایی دارید؟ لطفا چند مورد از افکار خود را برایم بنویسید.
۲- چه شنیدید یا چه اتفاقی افتاد یا چه کسی روی شما اثر گذاشت که تعداد افکارتان درباره آینده زیاد شد؟ چون اینطور که معلوم است این اواخر تعدادش زیاد شده و قبلا اینطور نبوده یا کمتر بوده است. برایم شفاف کنید که دقیقا چه دلیل یا دلایلی باعث تشدید این فکرها شده است؟
۳- از چه زمانی احساس بی‌انگیزگی می‌کنید؟ لطفا سعی کنید اولین بارها را به یاد بیاورید و وقتی آن را پیدا کردید حالا به چند ماه قبل از آن بروید و خاطرات، اخبار، اطلاعات، افکار و پیشامدها را بررسی کنید و برایم مشخص کنید که چه رخ داده که باعث تغییر در سبک زندگی شما شده است؟ من انتظار یک یا چند شوک در زندگی شما را دارم. این شوک‌ها می‌تواند هر چیزی مثل از دست دادن شخص، تغییر دادن مدرسه، کم گرفتن نمره در یک درس، ارتباط نگرفتن با یک معلم و یا مشابه این اتفاقات باشد.
۴- چه عواملی باعث ساعت مطالعه شد؟ البته می‌توانیم بگوییم جواب این سوال با سوال قبلی یکی می‌شود اما باز برای تاکید جداگانه نوشتم تا شاید عامل‌های بیشتری بتوانید بیرون بکشید.
۵- چرا معدل شما خراب شد؟ لطفا باز هم از چند ماه قبل از نمرات کارنامه به ماجرا فکر کنید تا بتوانیم درک کنیم که چه اتفاقاتی این زمینه را شکل داده اند؟
۶- رفتار مقایسه کردن خود با دیگران را آیا والدین هم انجام می‌دهند؟ از چه سنی مقایسه شده‌اید یا خودتان را مقایسه کرده اید؟ در چه زمانی شدتش بیشتر است و چه موقع کمتر؟
۷- آیا شخصیت رقابتی در مدرسه دارید؟ یعنی با رقابت کردن با همکلاسی‌ها درس می‌خوانید؟ اگر بله، لطفا برایم بگویید که آیا می‌توانیم یکی از دلایل شرایط شما را احساس شکست در این رقابت‌ها بدانیم؟
۸- چه انتظاراتی از قبل برای سال دوازدهم داشته‌اید که الان برآورده نشده است؟ مثلا کسی ممکن است بگوید انتظار داشتم همه چیز را در کمترین زمان یاد بگیریم و یا درصدهایم در سال دوازدهم همگی بالای ۸۰ باشند و یا هیچ غلطی نزنم. لطفا برایم مشخص کنید که وقتی به سال دوازدهم فکر می‌کردید، چه ذهنیت ها، توقعات و انتظاراتی را داشتید که الان برآورده نشده است؟
۹- آیا توقع یا انتظاری از خانواده یا شخصی داشته‌اید که برآورده نکرده و بابتش اذیت شده باشید؟ به ویژه این اتفاق در نزدیکی‌های سال دوازدهم رخ داده باشد برایم مهم‌تر است.
در صورت تمایل به این پرسش‌ها با جزییات هر چه بیشتر پاسخ دهید تا بتوانم شناخت بهتری پیدا کنم. موفق‌ترین باشید.

با سلام آیا شما بر اساس مغز سه گانه فرایند درس خواندن را تحلیل میکنید یا نه؟بنده که مقاله های شما را خوانده ام به این درک رسیده ام شما براساس مغز منطقی و احساسی و خزنده که به اسم مغز حیوانی نام می‌برید فرایندی مثل درس را بیان میکنید
رضا جدیدی پاسخ داد:
سلام وقت بخیر و نیکی. خیر. من وقتی می‌خواهم درباره یک موضوع فکر کنم، از ابزارهای مختلف کمک می‌گیرم. اول از همه نسبت آن موضوع با زندگی اجداد خودمان چطور بوده است؟ چون ما متاثر از زندگی گذشتگان خود هستیم و بایستی بدانیم که آنان آیا رویارویی با پدیده مورد نظرمان داشته‌اند یا نه و اگر داشته‌اند از چه زاویه‌ای به آن نگاه می‌کردند و راه حلشان چه بوده است؟ مثلا در مورد درس خواندن، گذشتگان ما تا همین چند صد سال اخیر، دسترسی همگانی به نوشتن نداشته‌اند و برای همین هم هست که به طور کلی در بین انسان ها، حافظه تصویری از حافظه نوشتاری قوی‌تر است زیرا که به مدت بیشتری از آن استفاده کرده ایم. مثلا چهره همکلاسی را که سال هاست ندیده بودیمش، خیلی سریع می‌شناسیم و می‌گوییم او آشناست، او را در جایی دیده‌ام ولی اسمش را کمی طول می‌کشد به خاطر آوریم.
یا مثلا وقتی می‌خواهم به تفریح و مسافرت فکر کنم، متوجه می‌شوم که اجداد ما به شکل و شمایل امروزی، مسافرت را در سبک زندگی خود نداشته‌اند و این به من کمک می‌کند که بفهمم این همه توجه به اهمیت مسافرت که از زبان افراد مختلف بیان می‌شود، سابقه تاریخی ندارد و یک جایی در همین اواخر بایستی دنبالش بگردم و بدانم دقیقا چه شد که بدین صورت مهم شد. بنابراین نگاه تاریخی خیلی به من کمک می‌کند تا دید دقیقی از جزییات آن موضوعی که قرار است درباره‌اش فکر کنم، داشته باشم.
بعد از بررسی این زاویه، به سراغ این می‌روم که نسبت مغز حیوانی و انسانی را در تقابل با آن پدیده بررسی کنم تا برایم مشخص شود که آیا بایستی انتظار شدنی بودن یا نشدنی بودن آن را بدون فشار در حالت عادی داشته باشم یا خیر؟ مثلا آیا باید انتظار داشته باشیم درس خواندن به صورت اتوماتیک انجام شود و پس از مدتی یک عادت به نام درس خواندن داشته باشیم یا اینکه اتفاقا درس خواندن کاملا با فشار و زور جلو می‌رود و تبدیل به عادت نخواهد شد.
از این که بگذریم به سراغ فرهنگ حاکم بر جامعه می‌روم. درست است که همه انسان‌های جهان از نظر مسیر زندگی اجدادی و همچنین مغز حیوانی و انسانی، با هم مشترک هستند اما به دلیل زندگی در جوامع مختلف، رفتارهای متفاوتی را از هم بروز می‌دهند. مثلا در کشور خودمان، رفتار «وابستگی به حرف مردم» در بین همه مرسوم است اما در یک کشور دیگر، چنین رفتاری به ندرت دیده می‌شود. آیا من می‌توانم فرهنگ حاکم بر جامعه را در نظر نگیرم؟ با این حساب خیلی مهم است که بدانیم این انسان در چه جامعه‌ای با چه آموزش هایی، نفس کشیده است.
در مرحله بعدی، خاطرات شخصی آن فرد برایم بسیار اهمیت دارد زیرا ما انسان‌ها هیچ رفتاری را بدون دلیل انجام نمی‌دهیم. شاید دلیل‌مان برای انجام یک رفتار درست یا نادرست باشد ولی بالاخره برای انجامش یک یا چند دلیل داریم. مثلا اینکه وقتی دیر از خواب بیدار شوم و خواب بمانم، آن روز را درس نمی‌خوانم، علاوه بر بحث مغز حیوانی که به نفعش است که روی این دیر بیدار شدن مانور دهد و احساسات بدی تولید کند، اما می‌توانم خاطراتی را هم در ذهن آن شخص ببینم که این ذهنیت را برایش ساخته که «اگر هدفت را دوست می‌داشتی، زودتر هم بیدار می‌شدی نه اینکه خواب بمانی». آیا من می‌توانم خاطراتی که اینطوری به اهرم‌های تصمیم گیری آن شخص تبدیل می‌شوند را در نظر نگیرم؟
مبحث خاطرات در تحلیل خیلی اهمیت دارد و جالب است بدانید که جنبه‌های مختلفی هم به خودش می‌گیرد. به طور مثال بررسی اینکه شخص چند بار در تغییر یک رفتار دلسرد شده یا شکست خورده، برای اینکه بتوانید به او آگاهی بدهید، تا چه حد اهمیت دارد؟ این موضوع در واقع خاطره‌های او هستند ولی بررسی آن‌ها و پیدا کردن دلیل شکست یا دلسردی باعث بدست آمدن دید بهتر می‌شود.
یا مثلا وقتی کسی می‌گوید چرا وقت تلف می‌کنم؟ یکی از روش‌هایش بیرون کشیدن بزنگاه‌هایی است که بعد از آن وقت تلف می‌کند و این بزنگاه‌ها در کجاست؟ در خاطراتش. باید از او بپرسیم چه اتفاقی بیفتد، بعدش وقت تلف می‌کنی؟ شاید بگوید وقتی بیرون از اتاق می‌روم، برادرم فیلمی از اینستاگرام نشانم می‌دهد و همینطور یک فیلم یک فیلم جلو می‌رویم و میبینم ۵۰ دقیقه است که مشغول دیدن کلیپ‌های اینستاگرام هستم. این یک بزنگاه است. کدام؟ وجود برادر در بیرون از اتاق. او را آگاه می‌کنیم که برادرت برای شما یک بزنگاه است، او را دیدی باید بدانی که زمینه برای اتلاف زمان فراهم می‌شود و بایستی سریع‌تر برگردی. این تحلیلی است که از دل بررسی خاطره او به دست آمد. اینطور است که می‌گویم من و شما که نمی‌توانیم با یک ابزار، به بررسی رفتار یک فرد دست بزنیم. دقیقا عین فیلم ساختن است که با دوربین‌های متعدد و از زاویه‌های مختلف، صحنه را می‌بینیم و نتایجی را به دست می‌آوریم.
بررسی افراد تاثیر گذار و مهم زندگی یک شخص نیز از دیگر فاکتورهایی است که به آن توجه دارم. البته این افراد تاثیر گذار به نوعی زیر مجموعه خاطرات هم هستند زیرا رفتار و اعمال و صحبت‌هایشان به صورت خاطراتی در مغزمان ثبت شده است. با این توصیفات، می‌توانیم این مورد را زیر مجموعه خاطرات بدانیم اما اصرار دارم که جدا باشد زیرا اینطوری آن شخص با آگاهی بیشتری به تاثیرات این اشخاص اشاره می‌کند. به طور مثال، معلم شیمی به دانش آموزی لبخند می‌زند، از او می‌خواهد که در زنگ‌های تفریح به آزمایشگاه شیمی بروند و همین رابطه خوب باعث جهت دهی به زندگی آن دانش آموز می‌شود و چه بسا رشته و شغل آینده او را تحت تاثیر قرار دهد. آیا می‌توانیم این موضوع را نبینیم و تحلیل کنیم؟
ابزار دیگری که به آن خیلی توجه می‌کنم، حافظه ضمنی است. حافظه ضمنی به معنای حافظه‌ای ناهوشیارانه یا ناآگاهانه است که در اثر یک سری جملات یا دیدن یک فیلم و… در ما ایجاد می‌شود و بدون آنکه خبر داشته باشیم، روی تصمیم گیری‌های ما اثر می‌گذارد. مثلا تحقیق معروفش این است که به عده‌ای می‌گویند با واژگانی مثل «پیری»، «سالمندی»، «بازنشستگی»، «حقوق»، «بیمه» و چیزاهای مشابه این شکلی، جمله بسازید و بعد از آنکه چند جمله ساختید از شما می‌خواهند که به سالن انتهای راهرو بروید و بدون اینکه خبر داشته باشید، مدت زمان راه رفتن شما را اندازه می‌گیرند.
همین کار را با اشخاص دیگری که جمله‌سازی کرده بودند تکرار می‌کنند تا بتوانند یک میانگینی از مدت زمان راه رفتن‌تان بدست آورند. حالا این میانگین را با میانگین راه رفتن سایر افرادی که در چنین آزمونی شرکت نکرده بودند مقایسه می‌کنند و متوجه می‌شوند افرادی که با آن واژگان جمله‌سازی کرده بودند، قدم‌های آهسته‌تری برداشته بودند و به قول امروزی، فاز پیری گرفته بودند. این تاثیر حافظه ضمنی است. آیا می‌شود درباره موضوعی تحلیل کرد و به دنبال جواب این سوال نبود که این اواخر چه چیزهایی خوانده‌ای یا شنیدی یا دیده‌ای تا به واسطه آن شاید بتوان تاثیر حافظه ضمنی در تصمیم گیری فوری او را سنجید.
خطاهای شناختی را هم مد نظر دارم. خطای شناختی لزوما ارتباطی با مغز حیوانی ندارد و اتفاقا می‌تواند در تفکر کردن ما رخ دهد. خطاهای شناختی را در علم منطق با عنوان مغالطه هم معرفی می‌کنند اما ما در مغزشناسی موظفیم دید خیلی وسیع‌تری هم بدست آوریم. به طور مثال، اگر شخصی بگوید هر گاه برایم یک پیامک بیاید، آن روز را درس نمی‌خوانم چون بد می‌آورم، من متوجه می‌شوم که او پیوندی بین «پیامک» و «بد آوردن» زده و درک این پیوند علاوه بر ابزارهای قبلی، نیاز به درک خطای شناختی مغز او هم دارد که این را طبق قاعده «خاطرات تکرار می‌شوند» بارها معرفی کرده ام. اگر خاطرات او را بررسی کنید متوجه می‌شوید که قبلا که پیامک آمده، همان روز هم درسش خوب پیش نرفته و ایشان به جای یافتن دلیل واقعی به دنبال پیدا کردن ساده‌ترین دلیل بوده که این دلیل ساده هم دقیقا بخاطر مصرف نکردن انرژی یا کمتر مصرف کردن آن است. این پیوند برای او منطقی شده و قبولش دارد و حالا دائما نگران آمدن پیامک است.
شاید بگویید که این را هم می‌توان زیر مجموعه خاطرات قرار دارد، بله پر بیراه نیست اگر باز هم زیر مجموعه خاطرات باشد اما اصرار دارم جدا در نظر بگیرم که دقت بیشتری روی خطاهای شناختی داشته باشم که به طور کلی به آن‌ها پیوند زنی مغز نیز می‌توان گفت.
در کنار این موارد، عملکرد مغز را هم بایستی در نظر بگیریم. مثلا ما انسان‌ها چطور تصمیم می‌گیریم؟ یا وقتی کمالگرا شده ایم، مغزمان چطور می‌اندیشد و چگونه انتخاب می‌کند؟ اینطوری درک بهتری از چگونگی تغییر یا بهبود رفتار خود خواهیم داشت. مثلا ما امروزه می‌دانیم که رهاسازی افکار یکی از روش‌های مناسب برای زندگی با وجود افکار مزاحم، منفی و تکرار شونده است. این دیدگاه از کجا آمده؟ ضمن آنکه از دل پژوهش مربوطه بیرون کشیده شده، با عملکرد مغز نیز توجیه می‌شود. بنابراین من به عملکرد مغز اهمیت می‌دهم تا بدانم چطور با آن پدیده، ارتباط می‌گیرد. به طور مثال، درباره تمرکز، مغزمان چطور تمرکز می‌کند؟ این کمک می‌کند تا بتوانم بهتر درک کنم که مشکل یا مشکلات افراد در تمرکز، مربوط به کدام بخش است؟
با این اوصاف، اینطور نیست که گمان کنید یک ابزار وجود دارد که فقط همان را دست بگیریم و کل دنیا را از دریچه‌های آن دیده و تحلیل کنیم. همانطور که توضیح دادم، هر ابزاری یک زاویه از ماجرا را برای ما روشن می‌کند و از اجتماع همه آن هاست که تصویر کاملی دریافت می‌کنیم. در نهایت همانطور که در جای جای سایت کلبه مشاوره توضیح داده ام، این‌ها همگی مدل نگاه من به موضوعات است و هیچ اصراری بر درستی و اجباری بر پذیرش آن ندارم و هر انسانی خودش صاحب اندیشه است و در انتها به یک زاویه دید می‌رسد و بر اساس همان جلو می‌رود.
در پایان با توجه به پرسش‌هایی که از من داشته اید، این استدلال را دارم که کمی زمینه تحلیل و بررسی کردن تئوری‌ها را دارید و شاید نوعی کسب آرامش هم در کار باشد که سعی می‌کنید مطالب مختلف را بخوانید و افراد گوناگون را دنبال کنید. این دست فرمان برای سال‌های قبل از کنکور مناسب نیست زیرا باعث اتلاف زمان و دور شدن از فضای درس می‌شود.
پیشنهاد من این است که برنامه درسی خود را بچینید و آن را جلو ببرید و هرجا به مشکل درسی یا ذهنی خوردید، آن را با آگاهی از دلیل ایجادش، حل کنید و دوباره برنامه را جلو ببرید و به مشکل بعدی که رسیدید بازهم راه حلی مبتنی بر ریشه ایجادش بدهید و حرکت کنید و همینطوری در این چرخه درس، رفع مشکل، درس، رفع مشکل و…، روند را پیش ببرید که به قبولی در رشته و دانشگاه مورد نظر خود برسید و اینطور نباشد که دائما در بحث‌های تئوریک باشید و از اصل ماجرا غافل بمانید.
بعدا با توجه به قبولی در رشته و دانشگاه مورد نظرتان، می‌توانید بر اساس زمینه مرتبط با حیطه تحصیلی تان، دست به دیدگاه تحلیل و بررسی کردن تئوری‌ها بزنید و قطعا در آن زمان یک فعالیت محبوب و ارزشمند به حساب می‌آید چراکه آینده کاری شما را می‌سازد اما الان با بررسی زاویه دید افراد مختلف و اینکه او چه می‌گوید، دیگری چگونه می‌اندیشد، نظر فلانی چیست، زاویه دید آن یکی چه چیز را نمایان می‌کند، ارزشی کسب نخواهد شد و فقط باعث سردر گمی و خستگی ذهنی می گردد.
اگر موافق باشید از این به بعد، در صورتی که تمایل دارید و گمان می‌کنید مدل تحلیل‌های ارائه شده در کلبه مشاوره باعث رشدتان می‌شود، سوالاتی را مطرح کنید که کاربردی باشد و دقیقا در ارتباط با یک مشکل روزمره شکل گرفته باشد و پرسش‌های محقق گونه خود را برای دانشگاه بگذارید. اولویت‌بندی باعث بالا رفتن راندمان کاری می‌شود. سال‌های دانشگاه، سال‌های مناسبی برای تحلیل و بررسی تئوری‌ها و نظریه‌های مرتبط با رشته و شغل آینده‌تان است و سال‌های قبل از کنکور، سال‌های ارتباط گرفتن با یک دیدگاه به منظور حل مشکلاتی است که مانع درس خواندن می‌شود.
اگر بخواهید دائما در بحث‌های تئوریک بمانید و هر بار دست به مقایسه بزنید و بین نگرش‌های مختلف دور بزنید، باعث درس خوان شدن‌تان نمی‌شود و همانطور که عرض کردم، فقط خستگی ذهنی و سردرگمی می‌آورد. امیدوارم این آگاهی دادن من باعث شود به سمت عملگرایی و بیشتر درس خواندن بروید. موفق‌ترین باشید.