آیا سن (۳۰، ۳۵ و حتی ۴۰ سالگی) برای پزشکی و دندانپزشکی دیر است؟

شاید در نگاه اول مطالب این بخش ارتباط مستقیمی با کنکور و پزشکی نداشته باشد، اما اگر ریشه این نگرانی را نشناسیم، پاسخ هیچ‌کدام از سؤال‌های مربوط به «سن برای پزشکی» هم قانع‌کننده نخواهد بود.

یکی از مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شود افراد تصور کنند پزشکی در ۳۵ سالگی دیر است یا دندانپزشکی در ۳۰ یا ۴۰ سالگی ارزش امتحان کردن ندارد، نگاه جامعه و حتی خانواده به سن و سال است. بسیاری از داوطلبان قبل از آنکه توانایی‌های خود را بسنجند، تحت تأثیر همین باورها از ادامه مسیر منصرف می‌شوند.

در سال‌های اخیر، پذیرش تغییر مسیر شغلی و تحصیلی در سنین بالاتر بیشتر شده است و افراد بیشتری تصمیم می‌گیرند حتی بعد از چند سال کار یا تحصیل، مسیر جدیدی را آغاز کنند.

نوع نگاهی که در ایران در خصوص سن و سال وجود دارد را می‌شود در مدل ایستگاه و قطار قابل تشریح کرد. دقیقا مانند قطاری که وقتی از یک ایستگاه گذشت، حق دور زدن و برگشتن ندارد و فقط می‌تواند در یک مسیر یک طرفه به سمت مقصد حرکت کند، ما نیز در کشورمان با همین شیوه تربیت می‌شویم که زندگی یک جاده یک طرفه است و هر نوع برگشتنی یک اشتباه بزرگ می‌باشد.

آنچه از کودکی به ما می‌آموزند، این است که در هر دوره از زندگی، لازم است طبق قوانین از پیش تعیین شده رفتار کنیم و به دستاوردهای آن دوره برسیم. مثلا در هفت سالی وارد مدرسه شویم، در هجده سالگی از دبیرستان خارج شده و در همان سال به دانشگاه برویم و به همین ترتیب در سال‌های بعدی، سربازی برای آقایان، یافتن شغل برای زن و مرد، ازدواج، بچه دار شدن و بعد هم فراموش کردن خود و وقف کردن عمر برای فرزند یا فرزندان خویش.

ایده آل ذهنی یک فردی که در ایران زندگی می‌کند را طوری می‌سازند که روی مدار تفریح، مسافرت، میهمانی، اهمیت حرف مردم و جلو بردن بی‌وقفه مراحل زندگی باشد. به طوری که یک فرد در ایران، در شرایط خطی و بدون هیچ دور برگردانی فقط مجبور است رو به جلو حرکت کند و حق ندارد هیچگاه به مرحله قبلی باز گردد.

در چنین طرز تفکر جامعه نسبت به سن و سال واضح است که خیلی‌ها می‌گویند: پزشک شدن فقط برای ۱۸ساله هاست و حتی اگر کسی با رتبه ۷۳، در سن ۲۳ سالگی بخواهد پزشک شود یک کار اشتباه است و از او گذشته و دیگر موفق نمی‌شود. آنچه با آن مسئله دارم این است که چه کسی گفته این مدل فکری درست است؟ چرا مسئله سن و سال در دیدگاه ما ایرانی‌ها تا این حد عمیق و بزرگ جلوه می‌کند؟

می‌خواهم به این جمله برسیم که «موضوع سن و سال بیش از اندازه برای ما ایرانی ها» بزرگ شده است و البته دلیل جامعه‌شناسی و تاریخی دارد. لطفا با من، به گذشته سفر کنید و برویم به خانه‌های اجدادمان یعنی حدود ۸۰ تا ۹۰ سال قبل و ببنیم آن‌ها چطور به «سن و سال» نگاه می‌کردند.

اجداد ما به سن و سال از دو جهت اهمیت می‌دادند؛ ۱- احترام، ۲- ترتیب و اولویت‌بندی که متاسفانه در هر دو مورد، زمینه ساز اشتباهات فکری در سطح اجتماع شدند.

پدر بزرگان و مادر بزرگان ما گمان می‌کردند که «سن و سال» تعیین کننده احترام است و این کوچک تر‌ها هستند که بایستی همیشه به بزرگتر از خود احترام بگذارند. این موضوع فقط یک تئوری نبوده، بلکه در لایه لایه زندگی آنان می‌شود ردپای این طرز تفکر را به صورت عملی مشاهده کرد. به طور مثال، در مراسم عروسی، به دلیل کوچک بودن محلی که سُفره غذا را می‌انداختند، اول بزرگترها باید می‌رفتند و غذا می‌خوردند و در سُفرهای بعدی نوبت به جوان ترها می‌رسد و در نهایت، آخرین سُفره‌ها اگر چیزی از غذا باقی می‌ماند، نوبت بچه‌ها می‌شد.

حتی شاید دیده باشید که بچه‌ها را در صف اول نماز جماعت راه نمی‌دهند. یا موضوع «پا دراز نکردن جلوی بزرگترها» برای آن موقع‌هایی که همه روی زمین می‌نشستند، نمونه‌هایی از مسئله تاریخی «احترام به سن و سال بزرگتر» است که نشان می‌دهد چقدر این موضوع، زننده می‌باشد.

پژوهش‌های روان‌شناسی رشد نشان می‌دهند که کودکان از سال‌های نخست زندگی، نیاز دارند دیده شوند، مورد احترام قرار بگیرند و احساس ارزشمندی کنند. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان معتقدند نادیده گرفتن یا کم‌ارزش شمردن کودک می‌تواند بر شکل‌گیری عزت‌نفس او اثر بگذارد. از نگاه من، برخی از شیوه‌های رایج در نسل‌های گذشته، مانند قرار دادن همیشگی کودکان در پایین‌ترین جایگاه صرفاً به دلیل سن، می‌توانست این احساس را در آن‌ها تضعیف کند.

کسی که به مسئله سن و سال اهمیت می‌دهد، در واقع ریشه‌های فکری خودش را باید در تاریخ زندگی ایران پیدا کند. اگر به چند نسل قبل باز گردید متوجه می‌شوید که پدرهایمان به محض آنکه از سربازی می‌آمدند ازدواج می‌کردند و دخترها اگر از سنی عبور می‌کردند و خواستگار نداشتند با لقب‌های ناپسندی مواجه می‌شدند. سن و سال آنقدر پر رنگ بود که حتی ترتیب ازدواج رعایت می‌شد و کسی حق نداشت زودتر از فرد دیگری ازدواج کند.

ترتیب ازدواج کردن فرزندان خانواده یک سیستم مشخص داشت. دختر کوچک‌تر حق ازدواج نداشت مگر اینکه تمام دخترهای بزرگ‌تر از او ازدواج کرده باشند، در حالیکه چنین اولویت‌بندی نسبت به سن و سال باعث خیلی از مشکلات در جامعه آن موقع می‌شد. اما این فرهنگ تو در توی گذشتگان ما بود که این چنین می‌خواست سن را نشانه برتری بداند.

البته به آن سیستم حق می‌دهم که به سن و سال اهمیت بدهد چون هیچ ملاک دیگری برای طبقه‌بندی افراد نداشت. همه افراد با زندگی‌های مشترک، در یک سطح فکری، با یک شرایط یکسان در کنار هم زندگی می‌کردند و نیاز بود تا یک طبقه‌بندی صورت بدهند. اولین طبقه‌بندی به صورت کدخدا و رأیت (مردم عادی) شکل گرفت. کدخدا بالاترین احترام را در آن جامعه کوچک داشت و رفته رفته هرچه از کدخدا دورتر می‌شدیم و به طبقه مردم عادی می‌رسیدیم، ملاکی برای بالاتری پایین‌تری نداشتیم.

این می‌شود که سن و سال پا به میان می‌گذارد و به عنوان یک خط کش، تعیین می‌کند که مردم عادی چطور بایستی به یکدیگر احترام بگذارند. بچه‌های بزرگتر به بچه‌های کوچکتر دستور می‌دادند و آخرین بچه، دنیایی از مشکلات روحی را تجربه می‌کرد ولی چون جامعه آن موقع به این سیستم عادت کرده و محیط‌ها کوچک بود، آن فشارها به افراد کوچکتر، خودنمایی بیرونی نداشت.

متاسفانه ما این مباحث را جدی نمی‌گیریم و برای همین است که همچنان وابسته به سن و سال هستیم و دغدغه آن را داریم درحالیکه نمی‌دانیم ریشه‌های فکری آن از کجا آب می‌خورد. حالا گمان کنید که با این پایه‌های فکری، نگران سن و سال هستید و چنین می‌اندیشید که با کنکور دادن گویی می‌خواهید یک عملیات خطرناک انجام دهید.

بنابراین وقتی کسی نگران سن و سال است به این معناست که او دارد از رفتارهای گذشتگان خویش پیروی می‌کند و لایه‌های فکری‌اش دارد از سرچمشه تاریخی چندین دهه قبل ایران سیراب می‌شود. بر طبق نظر جامعه شناسان، تغییر یک فرهنگ عمومی در هر کشوری، فرایندی زمان بر است و برای همین انتظار نداریم که با گذشت چند دهه، یکایک انسان‌هایی که در ایران بزرگ می‌شوند، بدون دغدغه سن و سال باشند.

اما این انتظار را دارم که به ریشه‌های فکری خود بیندیشید و خود را در مقام قضاوت قرار بدهید و از خویش بپرسید آیا قابل قبول است که با نگاه گذشتگان، در دنیای امروزی زندگی کنیم؟

در روان‌شناسی رشد، جامعه‌شناسی و علوم تربیتی، پژوهشگران برای مطالعه بهتر روند رشد انسان، معمولاً زندگی را به دوره‌های سنی مختلف تقسیم می‌کنند.

برای مثال، دوره‌هایی مانند کودکی، نوجوانی، بزرگسالی و سالمندی یا تقسیم‌بندی‌هایی مانند «دوره آموزش»، «دوره اشتغال» و «دوره بازنشستگی» نمونه‌هایی از این طبقه‌بندی‌ها هستند.

هدف این دسته‌بندی‌ها، ساده‌تر شدن مطالعه رفتار و رشد انسان است؛ نه اینکه برای همه افراد نسخه‌ای یکسان از زندگی تجویز شود.

بنابراین برخی می‌گویند دهه ۲۰ تا ۳۰ سالگی برای آموزش و دهه ۳۰ تا ۴۰ سالگی، دهه تجربه اندوزی و دهه ۴۰ تا ۵۰ و ۵۰ تا ۶۰ برای کار کردن و ثروت اندوزی است و بعد از آن نیز دوره بازنشگتی می‌باشد. حالا جالب است که همین دسته‌بندی دوباره بین همه یکسان نیست مثلا یکسری دیگر معتقدند که تا ۲۵ سالگی دوره آموزش و بقیه دوره‌ها نیز دوره کار و تجربه است.

اما سؤال مهم این است که آیا مردم واقعاً زندگی خود را دقیقاً مطابق این تقسیم‌بندی‌ها پیش می‌برند؟ آیا مردم جهان با این طبقه‌بندی‌ها زندگی می‌کنند؟ در بسیاری از کشورها، افراد مسیرهای بسیار متفاوتی را تجربه می‌کنند. بعضی بلافاصله پس از دبیرستان وارد دانشگاه می‌شوند، بعضی چند سال کار می‌کنند و سپس ادامه تحصیل می‌دهند، بعضی هم در کنار تحصیل کار می‌کنند یا حتی پس از سال‌ها فعالیت شغلی دوباره به دانشگاه بازمی‌گردند.

به همین دلیل، این تقسیم‌بندی‌ها را باید به‌عنوان ابزار توصیف روندهای رایج در نظر گرفت، نه قوانینی که همه افراد موظف باشند دقیقاً مطابق آن‌ها زندگی کنند.

پس آن دسته از افرادی که در سنین بالاتر از ۱۸ سال می‌خواهند کنکور بدهند و دایم نگران این دسته‌بندی‌ها هستند و می‌گویند در دوره سنی ما، دیگر دوره آموزش نیست بلکه دوره فلان اقدام است و محققین می‌گویند از ما گذشته؛ پس حتما اشتباه است که این کار را کنیم بایستی بدانند که در دنیای واقعی، به خصوص در کشورهای پیشرفته که جامعه‌شناسی درستی به مسئله سن و سال دارند، اصلا اینطوری نیست که کسی برای خودش دوره آموزش و تجربه و کار تعیین کند.

پاسخ کوتاه به این پرسش یک کلمه است: «خیر»، اما اگر توضیح بخواهید بایستی اینطور بگویم که گفتن هدف به دیگران غلط است زیرا:

۱) هر انسانی با هر شرایط سنی، فقط هدف زندگی‌اش را برای نزدیک‌ترین عزیز خودش هم بگوید، قطعا با مخالفت یا در بهترین شرایط با بی‌تفاوتی رو به رو می‌شود. آنچه شما به عنوان هدف در نظر می‌گیرید، ریشه در نیازهای‌تان دارد و دیگران جای شما نمی‌توانند باشند و با زاویه دید خودشان به مسئله نگاه می‌کنند. وقتی به یک فرد، هدف‌تان را می‌گویید، این روند در درون مغز او شروع می‌شود:

«اگر من بودم با این سن و سال و شرایطی که وجود دارد، حاضر هستم یک بار دیگر برگردم و سختی‌های کنکور را به جان بخرم و در آن شرکت کنم؟» پاسخ به این پرسش دو حالت دارد: ۱- حاضر هستم و ۲-حاضر نیستم. اگر آن فرد حاضر باشد از ابتدا کنکور بدهد آنگاه شما را تشویق می‌کند و موافق هدف‌گذاری تان است. اما از آنجا که اکثر اطرافیان ما در گیر و دار فرهنگ سن و سال هستند و شبیه محیط پیرامون فکر می‌کنند پس خیلی خیلی اتفاق نادری است که حالت اول روی بدهد.

بنابراین، وقتی هدفتان را بگویید با جواب دوم یعنی «حاضر نیستم» رو به رو می‌شوید در نتیجه، آن فرد، شروع به مخالفت خواهد کرد.

۲) پدیده‌ای که در دل توضیحات بالا رخ داد خیلی خیلی ظریف و مهم است. آن فرد هرگز به شما و نیازهایتان توجهی نکرد. او اصلا برایش مهم نبود که چرا و برای تحقق چه نیازهایی تصمیم دارید این کار را انجام دهید؟ او فقط یک کار ساده انجام داد: خودش را جای شما گذاشت و با نحوه بزرگ شدن، تربیت و مدل فکری خودش در مورد خودش نتیجه گیری کرد و همان نتیجه را با شما مقایسه نمود.

این اتفاق همیشه رخ می‌دهد. ما انسان ها، هرگز در حالت عادی برای شناخت دیگران وقت نمی‌گذاریم و مدل مشورت دادن افراد عادی به همین صورت است که فقط خودشان را جای ما می‌گذارند و هرچیزی که در مورد خویش می‌پندارند را به ما نسبت می‌دهند. حالا چرا باید برویم و به اطرافیان از اهدافمان بگوییم؟ البته برخی از آن‌ها با ما زندگی می‌کنند و مجبوریم برایشان توضیحاتی بدهیم ولی تا جایی که می‌شود، باید سکوت کرده و هدف را مخفی کنید.

آنچه توضیح دادم یک زاویه دیگر هم داشت که می‌خواهم به آن فکر کنید. اگر از امروز به بعد، مورد قضاوت دیگران قرار گرفتید یادتان باشد که آن‌ها شخص تو را قضاوت نکرده‌اند بلکه خودشان را در موقعیت شما قرار داده‌اند و هرچیزی که در مورد خودشان فکر می‌کنند را به صورت جملات نتیجه گیری و درست‌ترین روش معرفی می‌کنند.

بنابراین اگر کسی گفت «در این سن و سال می‌خواهی از اول کنکور بدهی؟ از تو گذشته و فراموشش کن» و یا «خیلی خوشحالم که در این سن و سال می‌خواهی زندگی‌ات را آن گونه که نیازهایت می‌گویند، بسازی» در هر دو حالت بایستی بدانیم که آن‌ها در مورد شما صحبت نکرده‌اند بلکه خودشان را جای شما تصور کرده و ترجمان حرف‌شان اینگونه می‌شود:

ترجمه جمله اول: اگر من بودم در این سال و سال کنکور نمی‌دادم چون من فکر می‌کنم دیگر از من گذشته و باید موفق شدن را فراموش کنم. خروجی این مکالمه درونی به این صورت توسط آن فرد بازگو می‌شود: «در این سن و سال می‌خواهی از اول کنکور بدهی؟ از تو گذشته و فراموشش کن».

ترجمه جمله دوم: اگر من بودم در این سال و سال کنکور می‌دادم چون با فکر و اندیشه به این نتیجه رسیده‌ام که مجموعه‌ای از نیازها را دارم که لازم است به آن‌ها برسم. پس خروجی این مکالمه درونی به این صورت توسط آن فرد بازگو می‌شود: «خیلی خوشحالم که در این سن و سال می‌خواهی زندگی‌ات را آن گونه که نیازهایت می‌گویند، بسازی».

به هر روی، آن‌ها در مورد شما صحبت نمی‌کنند بلکه در مورد خودشان، بلند بلند فکر می‌کنند و صدای افکارشان را می‌شنوید.

۳) تخلیه شدن انرژی برای قانع کردن دیگران، باعث هدر رفتن وقت و حتی سرد شدن نسبت به هدف می‌شود. تصورش را کنید که مجبور باشید در طول کنکور، در هر برخورد با دوست، آشنا و فامیل، یکی یکی توضیح دهید که برای چه و چطور می‌خواهید به هدف‌تان دست پیدا کنید و هرکسی با کلی بحث جلوی شما بایستند و از سوی دیگر، مقاومت کنید. این همه انرژی تلف کنید که دیگران را برای آنچه درکی از آن ندارند، قانع کنید؟

توقع من این است که به عنوان یک انسان، کار با ارزش انجام بدهیم و با بیان هدف، برای افرادی که نیازی نیست این چیزها را بدانند، وقت و انرژی خود را از دست ندهید. قانع کردن افرادی که مدل فکری و سطح دید شما را ندارند، بی‌فایده و خسته کننده است و اگر این رفتار بخواهد چندین بار تکرار شود، کار به جایی می‌رسد که خودتان هم ممکن است نسبت به هدف سرد شوید چون بحث با دیگران، هزینه‌های موفق شدن را افزایش می‌دهد و ممکن است کار به جایی برسد که به جای رسیدن به هدف، تمام تمرکز خود را روی قانع کردن آن‌ها بگذارید.

۴) فرهنگ قالب فکری اطرافیان فراموش نشود. بپذیریم که اکثر افرادی که در اطراف ما زندگی می‌کنند افراد ناموفق هستند. یک حساب کتاب ساده نشان می‌دهد که اگر در جمعیت ۸۰.۰۰۰، ۰۰۰ نفری ایران، ۸.۰۰۰ نفر موفق وجود داشته باشد پس از هر ۱۰.۰۰۰ نفری که ملاقات کنید فقط ۱ نفر موفق است.

در نتیجه، قالب افرادی که در اطراف ما زیست می‌کنند، افراد معمولی با سطح فکر موجود در جامعه و با همان دیدگاه اهمیت سن و سال هستند. صحبت و مشورت گرفتن یک نتیجه روشن دارد و آن هم اینکه با بهترین رتبه کنکور هم که باشی آن‌ها با قانون ساده «از تو گذشته و دیر شده» می‌خواهند مسیر زندگی‌تان را نادرست جلوه بدهند. بنابراین اگر می‌خواهید کلی وقت و انرژی بگذارید تا با افراد معمولی اطراف خویش در مورد درستی یا نادرستی هدف خویش صحبت کنید، من جواب آخر آن‌ها را همین حالا می‌دهم: «وقتت را تلف می‌کنی، هر چیزی یک مزه‌ای دارد و از تو گذشته. اگر تو می‌خواستی به این هدف‌ها برسی باید همان ۱۸ سالگی می‌رسیدی». این حرف آخر آن هاست پس نیازی به مصرف کردن وقت و انرژی نیست.

۵) سیر شدن از هدف در اثر تکرار آن یکی دیگر از مواردی است که بایستی مد نظر قرار بدهیم. وقتی هدف را برای دیگران می‌گویید، ناخودآگاه محبورید بارها و بارها آن را تکرار کرده و این شروعی برای دلزدگی است. هیچ دقت کرده‌اید که آشپزها کمتر می‌توانند غذا بخورند یا شیرینی پزها، از شیرینی، فراری هستند و با وجود اینکه ویترین پر از شیرینی را هر روز مشاهده می‌کنند اما میلی به خوردن آن ندارند.

این همان پدیده دلزدگی و سیر شدن از هدف است. هرگاه شما بخواهید هدف خویش را هر بار برای دیگران بالا و پایین کنید و از دلایل منطقی خویش سخن بگویید، آنچه برایتان رخ می‌دهد سیر شدن از هدف است. یک نکته ظریف دیگر در صحبت‌هایم وجود دارد که امیدوارم به آن توجه کنید:

تکرار هدف و خیال‌پردازی پیرامون آن حتی برای دنیای درونی خودمان هم باعث دلزدگی و سیری می‌شود. همانطور که صحبت از هدف برای دیگران، ما را سیر می‌کند، خیال‌پردازی کردن هدف برای خویش نیز دقیقا اثر مشابه را دارد. البته متاسفانه برخی‌ها توصیه می‌کنند که هر روز صبح، همانطور که دست و روی خویش را می‌شوئید، به هدفتان هم فکر کنید تا انگیزه بگیرید در حالیکه این توصیه نادرست است.

۶) پدیده تلقین، نیز اثر منفی بعدی بازگو کردن هدف برای دیگران است. انسان هرچقدر هم قوی باشد، باز هم اگر در شرایط محیطی قرار بگیرد اوضاع برای کنترل افکارش خیلی سخت می‌شود. اگر دقت کرده باشید اکثر اندیشمندان، در خانه یا دور از اجتماع زندگی می‌کردند تا افکار محیط پیرامونی روی آن‌ها اثر نگذارد. بالاخره اکثر مردم، افراد معمولی هستند و سطح فکرشان از همه طرف، فشار می‌آورد که ممکن است هر انسانی را دچار پدیده تلقین کند.

پدیده تلقین در صورتی که آگاهانه زندگی نکنیم، خیلی زود می‌تواند اثرش را بگذارد و قوی‌ترین هدف‌ها را خشک و بی‌اثر نماید. یکی از خطاهای مغز این است که اگر جمله‌ای را زیاد بشنود آن را درست به حساب می‌آورد. در پدیده تلقین دقیقا از همین جا ضربه می‌خوریم. وقتی با افراد مختلف صحبت می‌کنید و اکثر آن‌ها یک جمله را با زبان‌های مختلف بیان می‌کنند، کم کم یک جمله غلط، بارها و بارها شنیده می‌شود و مغز طبق آن قانونی که توضیح دادم، این جمله غلط را درست می‌پندارد و پدیده تلقین روی شما اثر می‌کند.

۷) فشار روانی نتیجه، از بدترین دلایلی است که ممکن است تمرکز را از یک فرد در حین مطالعه برای کنکور بگیرد. وقتی به دیگران بگویید؛ اکثرشان مخالف شما هستند و از سویی دیگر به حرف‌شان گوش نمی‌دهید و درس می‌خوانید حالا آن‌ها در گوشه‌ای نشسته و منتظرند تا شکست بخورید و بگویند: «دیدی دیر شده و مغزت نمی‌کشد و درس خواندن برای تو فایده‌ای ندارد و یا چرا به حرف ما گوش نکردی و اینطوری با زندگی خودت بازی کردی؟»

فکر اینکه قرار است دیگران این حرف‌ها را بزنند برای هر انسانی فشار روانی ایجاد می‌کند که صد البته با قوی شدن از نظر روحیه، به راحتی می‌توان نسبت به حرف مردم بی‌اعتنا بود ولی اگر به اندازه کافی قوی نباشیم، قطعا می‌تواند ما را اذیت کرده و مدت زمان زیادی را مشغول فکر کردن به این نگرانی باشیم و در طول تمام روزهای قبل از کنکور به این فکر کنیم که اگر قبول نشدیم جواب بقیه را چه بدهیم.

به طور کلی، تا جایی که ممکن است هدف را به صورت یک راز، حفظ کنید. در ضمن اگر تا به امروز مراعات نکرده‌اید و به دیگران گفته‌اید جای نگرانی نیست. چرا؟ چون همین مطلب را اگر کامل خوانده باشید آنگاه آگاه شده‌اید و همین آگاهی شما را واکسینه می‌کند. خاصیت آگاهی همین است که به محض کسب اطلاع از خطرات، دیگر در امان هستید و از این زوایا ضربه نمی‌خورید.

یکی از پرتکرارترین سؤال‌هایی که از من پرسیده می‌شود این است: «بهترین سن برای پزشکی یا دندانپزشکی چیست؟» بسیاری از داوطلبان تصور می‌کنند باید یک عدد مشخص وجود داشته باشد که از آن به بعد، دیگر برای شروع دیر شده باشد.

ماجرای تعیین بهترین سن، در مسایل دیگر زندگی هم به چشم می‌خورد. پسرها همیشه دغدغه این را دارند که بهترین دوره برای رفتن به خدمت سربازی چه موقع باید باشد؟ اگر با دیپلم بروند، سربازی‌شان سخت‌تر است چون مدرکشان پایین است. اگر بعد از لیسانس بروند از بازار کار عقب می‌ماند و همین می‌شود که بهترین سن سربازی بی‌جواب می‌می ماند.

بهترین سن ازدواج هم دغدغه دیگری است که با آن چالش داریم. اما مسئله این است که جوامع با رشد و پیشرفت، از قید و بند بهترین‌ها خود را خارج می‌کنند. خانم لورا برک روانشناس معروف آمریکایی می‌گوید در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا، تحصیلات ابتدایی را از سن ۴ سالگی شروع کرده اند.

چون در این کشورها، کودکان در سن ۴ سالگی به آمادگی لازم برای شروع دوره ابتدایی می‌رسند اما در برخی دیگر از کشورها، مثل ایران خودمان، ضرب المثلی داریم که می‌گوید: «تا ۵۰ سالگی هم برای پدر و مادر خود بچه ایم» بنابراین در زیر لایه‌های تفکری ما ایرانی ها، بالغ شدن هیچوقت روی نمی‌دهد.

به خوبی می‌دانم که توجیه افرادی که به دنبال «بهترین سن برای پزشک و دندانپزشک شدن» هستن، چه چیزی است. آن‌ها می‌خواهند بدانند با توجه به مراحل تحصیل پزشکی و دندانپزشکی آیا ارزش دارد در سن بالا به این رشته‌ها روی آورد؟ یا اینکه چون بهترین سن در این رشته‌ها مثلا ۱۸ سالگی است پس خود را قانع کنند که به نیازهای انسانی خویش توجه نکنند.

جالب اینکه خیلی‌ها خیلی محکم می‌گویند که برای پزشک شدن بهترین سن همان ۱۸ سالگی تا ۲۰ سالگی است. اما همین‌ها از خودشان نمی‌پرسند که اگر در کشوری زندگی می‌کردیم که دوره دبیرستان تا ۲۲ سالگی طول می‌کشید آنگاه می‌خواستند بگویند بهترین دوره سنی برای پزشکی و دندانپزشکی در ۲۲ تا ۲۴ سالگی است؟

یا اگر دبیرستان در ۱۵ سالگی تمام می‌شد آنگاه باد در غبغبه خود می‌انداختند و می‌گفتند که بهترین سن برای این رشته ها، ۱۵ تا ۱۷ سالگی است. خیلی قاطع و روشن می‌گویم که سیستم آموزش و پرورش ایران چون در ۱۸ سالگی پایان می‌پذیرد پس اکثریت افراد جامعه بدون هیچ استدلالی فقط می‌گویند ۱۸ تا ۲۰ سالگی بهترین سن است.

هیچگونه بهترین سنی برای رسیدن به موفقیت برای یک فرد بالغ وجود ندارد، هرگونه صحبت در مورد اینکه پیر می‌شوید، با افزایش سن کارایی لازم را ندارید، اگر در سن بالا وارد شوید، امکان پیشرفت و کسب تجربه ندارید، رقبای شما افراد سرحال و جوان هستند و … را نمی‌پذیرم. چون انسان بر اساس نیازهایش باید زندگی کند. اگر مجموعه نیازهای زندگی‌تان شما را به این نتیجه رسانیده که باید پزشک یا دندانپزشک شوید، همین الان بهترین سن برای پزشک شدن است.

خیلی‌ها می‌گویند اگر قرار باشد در سن بالا پزشک شویم پس چه موقع قرار است زندگی کنیم؟ مگر پزشکی خواندن و دانشجوی پزشکی بودن به جز زندگی است که زندگی را چیزی جدای از تحصیل تعریف می‌کنید؟ مثلا الان کسانی که شاغل هستند با خودشان می‌گویند زندگی ما از ساعت ۴ عصر و بعد از اتمام کار شروع و تا ساعت ۱۲ شب که می‌خوابیم تمام می‌شود؟ یعنی از صبح تا عصر که سرکار هستند جزء زندگی‌شان نیست؟

این حرف‌های خام و فکر نشده، بین اکثریت افراد جامعه می‌چرخد و این واقعیت تلخ را از من بپذیرید که مردم یک جامعه در هرکشوری که بخواهند باشند، به حرف‌هایشان فکر نمی‌کنند. آن‌ها در تاکسی چیزی می‌شنوند و آن مطلب را که چیزی هم در موردش نمی‌دانند را عصر همان روز در شبکه اجتماعی به عنوان دستاورد فکری خودشان منتشر می‌کنند.

حرف‌هایی که می‌زنند را اگر فقط ۵ دقیقه با دقت در موردشان فکر کنید متوجه می‌شوید که صحبت‌های پوسیده و نخ نمایی است که گوینده آن، هیچ اشرافی به گفته‌هایش ندارد. اینقدر سطحی به زندگی نگاه می‌کنند که حتی رتبه ۷۳ کنکور را در سن ۲۳ از پزشکی که نیاز خود آن فرد است را گمراه می‌کنند.

اگر قرار است به ملاک‌های کوچه بازاری توجه کنید، مطمئن باشید به سطحی بالاتر از همان افراد نخواهید رسید چون آن‌ها با همین طرز تفکر در جایگاه‌شان قرار گرفته اند. ما نیاز داریم به سطح بالاتری از تفکر برسیم و هر موضوع خیابانی را با نیازهای خود پیوند نزنیم. آب پاکی را روی دست شما بریزم، مهم نیست آن شخصی که با او صحبت می‌کنیم چه شغلی دارد، می‌تواند مشاور، پزشک، دندانپزشک یا یک فرد معمولی باشد. اگر معیار صحبت‌هایش حرف‌های خام کوچه بازاری است، او را باید از ذهن خویش فیلتر کنید.

اگر این بار کسی به شما گفت که دیر شده و از تو گذشته و بهترین سن برای پزشکی ۱۸ سالگی است و تو دیگر یک پزشک موفق نمی‌شوی. از او بپرسید اگر برای پزشکی و دندانپزشکی دیر شده است پس چه رشته‌ای را معرفی می‌کنی؟ اکثریت رشته داروسازی را معرفی می‌کنند.

همان جا بپرسید روی چه حساب و کتابی می‌گویی داروسازی رشته خوبی است؟ فقط برای اینکه شش‌ساله تمام می‌شود؟ آیا از نظر کاری می‌دانی باید چه مراحلی طی شود؟ برخی‌ها هم به شما رشته‌های فرعی و… را معرفی می‌کنند که باز هم از آن‌ها بپرسید اوضاع کار و شرایط جانبی آن رشته چطور است؟

با کمال تعجب متوجه خواهید شد که هیچ اطلاعات درستی از آن فرد دریافت نمی‌کنید. حتی بعد از کمی صحبت خود آن فرد، متوجه می‌شود که پزشکی برای شما دیر نیست ولی به روی خودش نمی‌آورد. این اتفاق را بارها تجربه کرده ایم. اما چرا اینطوری می‌شود؟ سه واقعیت تاسف بار وجود دارد:

۱- اکثر افراد وقتی به شما مشورت می‌دهند اصلا علم و آگاهی ندارند چون اگر علم داشتند به شما می‌گفتند: بر اساس نیازهایت باید زندگی کنی و حتی ۹۰ساله هم باشی باید در راستای نیازت زندگی کنی نه اینکه از دیگران بپرسی با زندگی خودم چکار کنم؟ آن‌ها خودشان را جای شما می‌گذارند، با دنیای از خاطرات و افکار خودشان در مورد کنکور و سن و سال و موفق شدن و شکست خوردن، به این نتیجه می‌رسند که پزشکی خواندن در این سن یک ریسک است.

بعد به شما اعلام می‌کنند: بله، بر اساس تجربه به ما ثابت شده است که در این سن و سال نباید پزشکی بخوانید و برای شما دیر شده است. اما هیچ تجربه‌ای در کار نیست، او فقط خودش را جای شما گذاشت و نظرش را داد. همان چیزی که در بخش «آیا قصد شرکت در کنکور مجدد را برای فامیل و دوستان توضیح بدهیم؟» تشریح کردم.

۲- افراد بر اساس آنچه در جامعه رخ می‌دهد اظهار نظر می‌کنند که هیچکدام به حرف‌هایشان فکر نکرده‌اند و یک چیزی را از یک گوشه‌ای شنیده‌اند و همان را برای شما می‌گویند. بارها این موضوع بر من و افراد سن بالا که قصد کنکور مجدد پزشکی و دندانپزشکی داشته‌اند ثابت شده است.

۳- ذات انسان مخالفت کننده است. بایستی بپذیریم که همیشه یک سری از افراد هستند که هرکاری کنیم برعکس آن را درست می‌دانند. برای همین خود طرف هم می‌داند که سن و سال ملاک نیست و اگر آن شخص به نیازهای خودش فکر کرده باشند می‌تواند به آن برسد ولی کلا باید مخالف باشد.

بنابراین «بهترین سن برای پزشکی و دندانپزشکی» همان سن و سالی است که به این نتیجه رسیده‌اید که نیاز دارید یک پزشک یا دندانپزشک باشید. دقیقا مثل «بهترین سن برای ازدواج» که همان سن و سالی است که فرد، نیاز به ازدواج را در خویش درک می‌کند. بنابراین موفقیت چیزی متفاوت از کل زندگی نیست. موفقیت را باید زندگی کنید، اسیر افکار کوچه پس کوچه‌های شهر نباشید، با افکار موجود در کف خیابان به همان جایی می‌رسید که آن‌ها رسیده اند. برای موفق شدن باید به افق بالاتری رسید.

غم انگیزترین جست و جویی که در گوگل پیرامون «کنکور مجدد در سن بالا» می‌شود این است که اشخاص زیادی به دنبال پیدا کردن «مسن‌ترین فردی» هستند که پزشکی یا دندانپزشکی قبول شده باشد. آن کسانی که به دنبال این جست و جو هستند، الان لیستی از اسامی می‌خواستند که در آن نوشته شده باشد فلان خانم یا آقا توانسته است با ۴۰ سال سن، در پزشکی درس بخواند. به معنای واقعی کلمه چنین خواسته‌ای در مسیر رسیدن به موفقیت یک فاجعه است.

مسئله را باید عمیق‌تر بررسی کنیم. چرا خیلی‌ها برای اینکه کنکور مجدد در سن بالاتر از ۱۸ سالگی بدهند دنبال این هستند که مسن‌ترین فرد را پیدا کنند؟ حتی دیدن یک نام که در سن زیاد توانسته وارد پزشکی شود برای آن‌ها آرام بخش است؟ ریشه‌های روانی این طرز تفکر از کجا آب می‌خورد؟

نه در همه فرهنگ‌ها ولی در فرهنگ کشورمان، داشتن نمونه و مثال، خیلی اهمیت دارد. ما در بستری رشد می‌کنیم که اولین بودن هزینه‌های زیادی دارد و برای همین ترجیح می‌دهیم قبل از ما کسانی باشند و کاری که مد نظر ما است را انجام بدهند. برای همین اگر در این قسمت اسم چند نفر می‌آوردم که توانسته بودند با سن بالا در پزشکی و دندانپزشکی موفق شوند، هیجان زده می‌شدید و احساس می‌کردید پس رسیدن به هدف شدنی است، چون قبل از شما کسانی این کار را کرده اند.

این دنبال آرامش بودن تا جایی ادامه دارد که خیلی از افراد در بین ۱۰۰۰ نفر اول کنکور به دنبال سن بالاها می‌گردند تا ببینند آیا افراد سن بالا توانسته‌اند بین رتبه‌های زیر هزار کنکور قرار بگیرند؟

دو کلید واژه در اینجا استفاده شد که باید مد نظر قرار دهیم؛ اول «آرامش» و دوم «هیجان زدگی از دیدن تشابه». متاسفانه در اینجا دچار یک خطای مغزی می‌شویم. به این جمله دقت کنید: «پیدا کردن فردی مشابه با شرایط‌تان هیچ کمکی برای موفق شدن شما نمی‌کند و این یک جست و جوی پوچ است».

در لایه‌های عمیق تر، وقتی فردی به دنبال نمونه‌های مشابه می‌گردد در باطن فکری خودش پذیرفته که انسانی عادی، ترسو و تابع محیط بیرونی است و اگر کسی قبلا کار او را انجام داده باشد او شجاع‌تر و با هیجان زده‌تر خواهد شد و اگر کسی را نیافت دلسرد و نا امید می‌شود. در واقع او حاضر نیست، هزینه‌های اولین نفر بودن را پرداخت کند و به دنبال این است که خود و اطرافیان را آرام کند که «ببینید تعداد زیادی افراد با سن بالا کنکور تجربی داده‌اند و پزشکی و دندانپزشکی قبول شده اند، پس من هم اینکار را می‌کنم و درست است».

این باطن می‌پذیرد که هدفش بر اساس نیاز نیست، بلکه دنبال تاییده گرفتن از بدست آوردن نام‌های مشابه است. لیستی از نام‌ها برایش ردیف کنید و به او بدهید تا او تاییده بگیرد و مطمین شود که تصمیمش برای زندگی درست است. این سبک زندگی هیچ گاه به موفقیت ختم نمی‌شود. موفق شدن نیاز به ساخته شدن زیرلایه‌های تفکر بر مبنای اصول درست دارد. چگونه ممکن است کسی که دایم به دنبال مثال و مصداق است تا آرامش روانی بگیرد یا دیگران را آرام کرده و مطمین شود که مثل او زیاد هستند، بتواند به موفقیت برسد؟ چنین فردی در هر گام از زندگی‌اش نیاز به تاییده گرفتن دارد و یک روزی یک جایی متوقف می‌شود.

اصولا فرد موفق نمی‌پرسد کسی قبل از او موفق شده یا نه؟ انسانی که دنبال نمونه مشابه است از نظر شخصیتی مقلد است و وقتی کسی بخواهد موفقیت را تقلید کند مجبور است فقط ظاهرش را مشابه افراد موفق کند اما ظاهر دوام ندارد و به زودی ریشه و شخصیت اصلی خود را نمایان می‌کند.

بنابراین اساس این طرز تفکر غلط است. برای همین هم می‌گویم که پیدا کردن فردی که شرایطی مشابه با شما داشته باشد کمکی به موفقیت‌تان نمی‌کند. اما دلایل دیگری هم دارد که در ادامه به آن‌ها می‌پردازم:

۱- اگر هر کسی بخواهد برای دست یافتن به موفقیت در کنکور به دنبال فرد مشابه بگردد، هیچ کس در کنکور موفق نمی‌شود. فرض کنیم شما به دنبال فردی هستید که مشابه شرایط شما باشد که در کنکور موفق شده باشد. حالا آن فردی که پی او می‌گردید خودش در جست و جوی یافتن فردی است که شرایط مشابهی با شرایط خودش را داشته باشد و به موفقیت رسیده باشد و همین طور آن فرد نیز خودش درصدد یافتن فرد دیگری است.

این چرخه همینطور ادامه پیدا می‌کند و هرکسی منتظر است تا کسی پیدا شود که با شرایط مشابه به موفقیت در کنکور رسیده باشد. حالا چه کسی باید اولین نفر باشد؟ به عبارت دیگر، اگر هر یک از این افراد اینطور فکر می‌کردند که بهتر است خودشان مثال بقیه شوند و اولین نفری باشند که با این شرایط به قبولی در کنکور می‌رسند چه رخ می‌داد؟

افرادی که انسان‌شناسی می‌خواهند یک شوخی متدوال دارند که می‌گویند: بالاخره یکی شهامت داشت از غار بیرون بیاید و بگوید من نمی‌خواهم در غار تاریک زندگی کنم که امروز ما در شهرهای متمدن در حال زندگی هستیم. اگر آن یک نفر، مقلد بود آنگاه همه ما در غارها به زندگی ادامه می‌دادیم. این یک شوخی است ولی می‌تواند منظور مرا از دنبال نمونه نبودن می‌رساند.

تا مادامی که در جست و جوهای خود دنبال کسی هستید که در سن بالا در پزشکی موفق شده باشد، به موفقیت نمی‌رسید. زمانی که به این نتیجه رسیدید که نیازهای‌تان باید تعیین کنند چه باید با زندگی خویش کنید، آنگاه است که تمام مسیر موفقیت به سوی شما افتتاح می‌شود.

۲- اگر فرض کنیم که در اولین جست و جو توانسته باشید فردی را مشابه با شرایط خود پیدا کنید آیا نخواهید گفت که او یک استثنا است و از کجا معلوم بتوانم مثل او قبول شوم؟ از طرفی، گزارش اینکه فردی شبیه شرایط‌تان به موفقیت رسیده توضیحی در مورد مدت زمان درس خواندن، شرایطش، نقاط ضعف و قوتش، میزان وقتی که گذاشته، روش‌هایی که استفاده کرده و شرایط روحی و زندگی و خانوادگی‌اش نمی‌دهد و در حالیکه تک تک این عوامل روی موفقیت در کنکور اثر گذار است.

پس به فرض یافتن فرد مشابه او را یک استثنا می‌دانید و درضمن اگر هم استثنا نباشد فقط ظاهرش را درک می‌کنید و از باطن کارهایش هیچ اطلاعی ندارید. حال اجازه بدهید فرض را گسترس دهیم و اینطور بگوییم که فرد مشابه را پیدا می‌کند و حتی از دقیق‌ترین جزئیات درس خواندن و روش کاری و مدت زمانی که گذاشته و حتی شرایط روحی و روانی‌اش نیز مطلع می‌شوید باز هم این اطلاعات کمکی به موفقیت‌تان نخواهد کرد زیرا هر فردی توانمندی‌های یادگیری، مطالعه و شرایط خاص زندگی خویش را دارد. در نتیجه یافتن این فرد کمکی به موفقیت‌تان نمی‌کند.

مغزی که داریم، اول کلی وقت از ما می‌گیرد که دنبال افراد مشابه با خویش باشیم و وقتی در کلی جست و جو به چند اسم رسیدیم و گمان کردیم که به به کار تمام است، تازه مغز، می‌گوید این‌ها فقط استثنا هستند، پایه درسی‌شان قوی بوده است، حتما باهوش و با استعداد هستند و هزار دلیل و بهانه که این مثال‌ها همگی خاص هستند و تو مثل آن‌ها نمی‌شوی.

حالا شما که این همه دنبال نام‌های قبولی در کنکور با سن بالا بوده اید، همه آن‌ها را استثنا می‌دانید و مغز تیر نهایی خودش را بر پیکر شما زده است. این همه وقت تلف کردید و اسامی را لیست کردید ولی هنوز هم برای کنکور خواندن هیچ شروع هدفمند و با تداومی در شما دیده نمی‌شود.

۳- باز هم فرض را بر این می‌گذاریم که توانسته باشید فردی مشابه با شرایط خویش پیدا کنید که به موفقیت در کنکور رسیده باشد. این یافتن موجب بالا رفتن هیجان‌تان می‌شوید و خیلی خوشحال هستید از اینکه فردی مثل وضعیت خودتان توانسته به موفقیت در کنکور برسد ولی آنچه در شما تغییر کرده است هیجان است و نه انگیزه.

زیرا انگیزه از درون فرد سرچشمه می‌گیرد و هیجان از بیرون. هیجان بعد از چند ساعت یا در بهترین حالت بعد از چند روز فرو خواهد نشست. پس پیدا کردن آن کسی که شرایط‌تان را دارد و در کنکور به موفقیت رسیده روی هیجان‌تان اثر می‌گذارد و بعد از مدتی این هیجان نیز از بین می‌رود و چیزی که باقی می‌ماند خودتان، شرایط تان، هدفتان هستید پس این جست وجو تاثیری روی موفقیت‌تان در کنکور ندارد.

۴- وقتی در پی یافتن فردی هستید که قبلا با شرایط مشابه توانسته به موفقیت برسد در واقع این قاعده را می‌پذیرید که عزت نفس لازم برای ایجاد موفقیت را ندارید. اگر هدفی دارید که برای احساس خوشبختی و رسیدن به تکامل به آن نیازمند هستید پس لزومی ندارد که کسی شبیه به شرایط خود را پیدا کنید ولی وقتی می‌پذیرید که بدون وجود نمونه گویا شجاعت ایجاد موفقیت را ندارید.

۵- فرض کنیم در پی فردی باشید که شرایطی شبیه به خودتان را داشته باشد و این فرد پیدا نشود؟ یا بگویند با این شرایط نمی‌توانید در کنکور موفق شوید آنگاه چه تصمیمی می‌گیرید؟

اگر با نیافتن آن فرد تصمیم بگیرید برای کنکور درس نخوانید در این صورت مطمین باشید که هدفی بر اساس نیازهای خویش ندارید و منتظر این بودید که کسی از بیرون، تایید کند که نمی‌شود یا کسی دیده نشده بتواند با سن بالا در پزشکی و دندانپزشکی موفق شود. پس اگر با پیدا نشدن مثال‌ها دست از هدف می‌کشید آنگاه در مورد اصل هدفمندی خویش تجدید نظر کنید.

حال اگر با پیدا نشدن آن فرد تصمیم بگیرید که باز هم برای کنکور بخوانید پس چرا اصلا دنبال فردی بودید که مثل شما باشد؟ چون چه بود و چه نبود برای دست یافتن به هدفتان درس می‌خوانید پس چرا این جست و جوی پوچ را انجام می‌دهید؟ دلیلش را کمی بالاتر گفتم: به خاطر کلک‌های مغز.

بنابراین در هر دو حالت یافتن آن فرد کمکی به موفقیت‌تان نخواهد کرد. یادتان باشد فکرمان جایگاهمان را تعیین می‌کند. با تمام این توضیحات برخی معتقد هستند که اگر ما می‌پرسیم آیا کسی شبیه ما بوده است برای انگیزه گرفتن نیست بلکه می‌خواهیم بدانیم آیا کار ما منطقی هست یا نه و اگر منطقی است آن را انجام دهیم و اگر نه، دیگر اجرایش نکنیم. اگر نیازهایتان چیزی را ندا می‌زند، پس کار شما منطقی است.

عده‌ای نیز به دنبال عبارت‌هایی مثل «پزشکانی که دیر شروع به تحصیل کردند و موفق شده اند» می‌گردند، این عزیزان هم می‌خواهند به دنبال کسانی باشند که زودتر از آن‌ها این راه رفته اند. امیدوارم با توضیحاتی که دادم، دید تازه‌ای به زندگی پیدا نمایید.

این اتفاق را چند نفر از شما تجربه کرده اید؟ به مطلب پزشکی مراجعه کردم، فرد مهربانی بود. از او پرسیدم اگر بخواهم از الان پزشکی بخوانم فکر درستی است؟ پزشک هم قاطعانه گفت نه. پزشکی انسان را پیر می‌کند، مگر نمی‌بینی همه زندگی ما در بیمارستان است و شب و روز نداریم. برو دنبال زندگیت، می‌خواهی پزشک شوی که چه شود؟

پزشکی از بیرون زیباست وقتی به درونش بروی، خودت اولین کسی هستی که بیمار می‌شوی. کل امید و انگیزه‌هایم را این پزشک خراب کرد. چرا پزشک‌ها وقتی متوجه می‌شوند می‌خواهی در سن بالا کنکور بدهی، اینقدر نا امیدت می‌کنند و می‌گویند حتی بچه خودمان را هم نمی‌گذاریم پزشک شود؟

قبل از اینکه بحث را شروع کنیم این پیام را که در وبلاگ سابق کلبه مشاوره، از بنده پرسیده شده بود را هم مطالعه نمایید: سلام آقای جدیدی. من پشت کنکوری هستم و علاقه‌مند به رشته پزشکی دیروز به خونه یکی از فامیلامون که دخترش سال ۶ پزشکی و اینترن هست رفته بودم که اون خانم دو روز رو اومده بودن خونه خودشون و من کاملا اتفاقی اون خانم رو دیدم و در مورد رشته پزشکی ازش سوال کردم.

که تا گفتم میخوام پزشکی بخونم به من گفت که این اشتباه رو نکن گفت که پزشکی آدم رو می‌کشه و نابودت میکنه از بس که درس‌ها سخته و نمی‌تونی از پس درسا بر بیای و واقعا داشت گریه میکرد. چیزی که خیلی عجیب بود برام اون دختر خانم رو قبل از اینکه بره دانشگاه دیده بودم اون موقع‌ها یه ادم خیلی سرحال بود که میگفت و میخندید.

اما چیزی که دیروز دیدم شبیه یه مرده متحرک بود که واقعا انگار از سومالی فرار کرده و سر و وضع خیلی جالبی نداشت بسیار رنگ پریده بود در کل یک سوم چیزی شده بود که من قبلا دیده بودم و میگفت که این رشته باعث شده به این حال و روز برسه الان من واقعا از دیروز به شکل عجیبی انگیزه‌ام رو از دست دادم و همش با خودم میگم که میتونم از پس این رشته بر بیام یا نه؟ رشته پزشکی واقعا درس‌ها این قدر سخته که یه حال و روز این شکلی پیدا کنی؟

ببینید من میدونم برای هر چیز بزرگی باید بهایی بدی اما چیزی که من دیروز دیدم واقعا من رو ترسونده که نکنه نتوانم درس‌ها رو بخونم و از پسش بر بیام گاهی هم با خودم میگم شاید این خانم واسه چشم و هم چشمی رفته این رشته رو میخونه و واقعا هدفش این رشته نیست ولی منی که هدفم پزشکیه هرگز این حال و روز رو پیدا نمیکنم من واقعا الان گیج شدم میشه لطفا راهنمایی کنید.

واقعا چرا چنین اتفاق‌هایی در مشورت گرفتن با برخی از کسانی که دانشجوی پزشکی هستند یا الان پزشک شده اند، رخ می‌دهد؟ برای دریافت پاسخ این پرسش با من همراه باشید.

آنچه با آن مسئله دارم این است که ما تعبیر درستی از «مشورت گرفتن» نداریم. به این جمله دقت کنید: «برای آنکه با زندگی خودت چه باید کنی، هرگز با کسی مشورت نکن». پذیرش این جمله برای فرهنگی که در آن رشد کرده ایم، بسیار سخت است. به ما آموخته‌اند که از تجربه‌های دیگران استفاده کرده، برای هر کاری مشورت بگیرم و نظر افراد را در خصوص کاری که می‌خواهیم انجام بدهیم را بپرسیم. اما این آموزش بسیار اشتباه است.

آموزش درست در مورد مشورت گرفتن چنین می‌باشد: برای اهداف زندگی و مسیری که باید بروی با دیگران مشورت نکن. مشورت گرفتن برای خرید ماشین، منزل، طلا، شهری که برای مسافرت بهتر است و… هیچ ایرادی ندارد ولی مشورت گرفتن برای اینکه با عمر خود چه باید کنید و در چه زمینه‌ای فعال باشید را چطور می‌شود توجیه کرد؟ یعنی به عنوان یک انسان بروم از یک فرد دیگر که در دنیایی خارج از نیازهای من زندگی می‌کند، بپرسم که با زندگی خویش چه باید کنم؟

بنابراین افراد با دیدگاه نادرست، سعی می‌کنند در مطبی و از هر پزشکی، یا با دیدن هر دانشجوی پزشکی این مشورت گرفتن را انجام می‌دهند به طوری که عمیق‌ترین لایه‌های احساسی خود را راضی کنند که مشغول انجام درست‌ترین کار یعنی مشورت گرفتن از کسی هستند که پزشک است و آن پزشک برای‌شان تعیین می‌کند که با زندگی چه باید کنند.

حالا مشکل کجاست؟ آنچه ما برداشت می‌کنیم این است که اگر کسی پزشکی قبول شود آنگاه فرد موفقی است. این جمله به ذات خود یک جمله نادرست است. عبارت دقیق‌تر این چنین بیان می‌شود: «وقتی کسی پزشکی قبول شود آنگاه یک فرد پیروز است». بین موفقیت و پیروزی، تفاوت وجود دارد. موفقیت مثل قهرمانی می‌ماند ولی پیروزی یعنی برنده شدن در یک بازی.

هیچوقت برنده شدن در یک بازی، به معنای موفقیت نیست. خیلی از کسانی که پزشکی قبول می‌شوند، بر اساس نیاز، انتخاب هدف نکرده بودند و به همین جهت، مشاهده می‌کنید که در پاس کردن درس‌ها دچار مشکل هستند یا در همان سطح پزشک عمومی متوقف می‌شوند. بنابراین هر کسی پزشکی قبول شد، به چشم فرد موفق نباید به آن نگاه کرد.

به این عبارت توجه نمایید: «موفقیت وقتی قابل اندازه گیری است که آن فرد، فوت کرده باشد». بنابراین تا وقتی انسان‌های زنده‌ای را می‌بینیم که لقب موفقیت برایشان می‌گذاریم، از این پس فقط یک فرد پیروز هستند. مثلا کسی که پزشک است، او فقط یک پیروزی در بازی کنکور بدست آورده و حساب و کتاب موفقیت وی، بماند برای وقتی که از این دنیا رفت.

حالا به عنوان یک فرد که می‌خواهم کنکور تجربی شرکت کنم، بی‌توجه به این نکات ریز، با دیدن یک پزشک، از او نظرش را در مورد اینکه با سن بالا بخواهم پزشک شوم، می‌پرسم. باور ذهنی من می‌گوید: او یک پزشک است، پس فرد موفقی می‌باشد، در نتیجه هر چه می‌گوید درست و قابل احترام خواهد بود.

با این چیدمان ذهنی، وقتی آن پزشک که فقط یک فرد پیروز در بازی کنکور بود، برای من تبدیل به سَمبُل موفقیت شده، چنین بگوید که پزشکی در این سن و سال که هیچ، حتی برای ۱۸ساله‌ها هم اشتباه است، تمام بنیان‌های فکری مرا به هم می‌ریزد. آنچه فراموش کردم این بود که چرا فقط با دیدن لقب پزشک چنین خطای مغزی را انجام داده‌ام که هر چه او گفته را به عنوان ملاک درستی صحبت، پذیرفته ام.

نکته مهمی که بارها به آن اشاره کردم را بار دیگر می‌نویسم: اگر از کسی بپرسید آیا در این سن و سال کنکور بدهم یا ندهم؟ او باید بگوید که شما لازم است بر اساس نیازهای‌تان زندگی کنید نه بر اساس گفته‌های من و یا هر فرد دیگری. آیا این جمله را از کسی که سعی می‌کنید نظرش را بپرسید می‌شنوید؟

تمام این صحبت‌ها را انجام دادم تا به این جمله برسم که اساس مشورت گرفتن برای اینکه در سن بالا کنکور بدهید یا ندهید، کاملا اشتباه است. نیازهای شما چیست؟ در زندگی چه چیزی کم دارید؟ آیا پزشکی این چاله‌های زندگی را برای‌تان پر می‌کند؟ آیا پزشکی همان معجونی است که برای رفع نیازهای‌تان لازمش دارید؟ اگر چنین است، مطالعه برای کنکور را آغاز کنید.

یک رفع ابهام دیگر در اینجا باقی می‌ماند؛ برخی معتقدند ما مشورت می‌کنیم تا بد و خوب همه مسیرها را پیدا کنیم و بعد از بین راه‌های موجود، آن راهی که از همه بهتر است را انتخاب کنیم. آنچه نادیده می‌گیرید این است که دیگران بد و خوب را به صورت شخصی و بر اساس خاطرات خویش تعریف می‌کنند نه بر اساس آنچه واقعیت دارد. بنابراین با این خطای عجیب و غریب چه می‌کنید؟

بد و خوب مسیرها را نه انسان ها، نه رشته ها، نه درس ها، نه کتاب‌هایی که باید بخوانید بلکه نیازهای‌تان تعیین می‌کنند. اگر نیاز من به آب باشد، با خوردن بهترین غذای دنیا، نیازم برطرف می‌شود؟ فرض کنیم که همه بگویند آب بد است. با این عطش چه می‌کنید؟