ماه اخر کنکور چه کنیم + جمع بندی برای کنکور، آری یا خیر؟

منظور از جمع‌بندی در ماه یا دو ماه آخر مانده به کنکور چیست؟ خودم را جای یک کنکوری قرار دادم و خواستم در نقش یک فردی که هیچ‌چیزی درباره جمع‌بندی نمی‌داند، وارد گوگل شده و بنویسم: «جمع‌بندی برای کنکور» و تا صفحه 10 گوگل، هر چه سایت، پادکست، فیلم آموزشی وجود داشت را بررسی کردم تا بدانم منظور از جمع‌بندی در ماه‌های نزدیک به کنکور چیست؟
تقریباً همه مطالب تکراری بود و صحبت متفاوتی در بین آن‌ها به چشم نخورد و چکیده تمام توصیه‌ها را به این صورت فهرست کردم:
1- دوران جمع‌بندی برای کنکور از حدودِ 30 الی 40 روز مانده به روز کنکور، شروع می‌شود.
2- در دوران جمع‌بندی، یعنی همان یکی دو ماه مانده به کنکور، سراغ یادگیری مباحث جدید نباید رفت زیرا وقتی برای یادگیری نیست.
3- مطالب درسی و جزوه‌های خلاصه‌ای که تهیه کردید را مرور کنید. اینجا، دنیایی از واژه‌سازی‌ها مانند روش شناور، هرمی، درس به درس، از سخت به آسان، از آسان به سخت، پله‌ای، بقچه‌ای، مفهومی-مسئله ای، تورق سریع را مشاهده کردم که هر متخصص، یکی را مفیدترین روش مرور برای دوران جمع‌بندی می‌دانست ولی نقطه مشترک همه صحبت‌ها این بود که مرور را حتماً انجام دهید.
4- هر 3 روز یک بار از خودتان، آزمون بگیرید یا در آزمون‌های آزمایشی 3 روز یک بار شرکت کنید. در این روش، نصف روز کنکور می‌دهید و 2 و نیم روز دیگر را برای مرور، تحلیل و رفع اشکال آزمون بگذارید و آماده آزمون بعدی شوید.
5- تست‌های علامت‌داری که در طول سال، مشخص کرده‌اید را در این دوران یک بار دیگر بزنید تا دوباره روی نقاط ضعف خود مسلط شوید.
6- یک سری کتاب‌ها هم طراحی شده برای دوران جمع‌بندی که باید آن‌ها را بخرید و مطابق با توضیحات مقدمه این کتاب‌ها، از آن‌ها استفاده کنید تا نتیجه لازم را بگیرید.
این شش مورد، حاصل بررسی‌های من درباره «تکنیک‌ها، توصیه‌ها و پیشنهادات، برای دوران جمع‌بندی کنکور»، از 100 سایت در جست و جوهای تا صفحه 10 گوگل بود و حالا می‌خواهم چند نکته درباره این موضوع را با شما به اشتراک بگذارم:
1- در تکنیک‌های جمع‌بندی برای کنکور به ما توصیه می‌شود که سراغ یادگیری مباحث جدید نرویم که پیشنهاد درستی است زیرا برای شکل‌گیری یادگیری، نیاز به مرور، تست و رفع اشکال است و چه بسا، اگر 30 الی 40 روز مانده به کنکور بخواهیم مطلب جدید را بیاموزیم، کارایی لازم برای کنکور را نداشته باشد.

بهتر است که همان وقت را صرف مرور، تست و رفع اشکال مطالب خوانده شده قبلی کنیم. پس تا اینجا به شخصه موافق این هستم که در یکی دو ماه مانده به کنکور، مطلبی که اصلاً تا به الان خوانده نشده را نخوانید.
2- در فنون جمع‌بندی برای کنکور گفته می‌شود که وقتی به روش 3 روز یک بار آزمون می‌دهید، در دو و نیم روز بعد از آن آزمون، تک به تک سؤالات را تحلیل و رفع اشکال کنید و روی نزده‌های خود کار کنید تا مسلط شوید. این پیشنهاد نیاز به یک تبصره دارد. منظورم چیست؟
طبق نکته شماره یک، قرار شد که مطلب جدیدی را نخوانیم و قطعاً بخشی از نزده‌های ما در آزمون، به همین نخوانده‌ها بر می‌گردد، بنابراین در تحلیل آزمون، هیچ وقتی را صرف تحلیل‌ نزده‌های مربوط به نخوانده‌ها نکنید و تنها تحلیل و بررسی را روی مباحث خوانده شده انجام دهید.
3- روش 3 روز یک بار، ایده‌ای فکر نشده است که دهان به دهان می‌چرخد و چه بسا با این روش به جای اینکه پیشرفت کنید، بدتر ضرر کرده و دچار افت شوید. منظورم چیست؟ اجازه بدهید تا شفاف‌سازی کنم.
فرض کنید که من یک داوطلب کنکور هستم که در طول سال درس خوانده و حالا به 30 الی 40 روز مانده به کنکور رسیده و به من توصیه می‌شود که با روش 3 روز یک بار جمع‌بندی برای کنکور را انجام دهم؛ یعنی چه کارهای را باید کنم؟
اول اینکه باید نصف روز آزمون بدهم، دوم اینکه در دو و نیم روز بعدی، همان آزمون را تحلیل، رفع اشکال و ایراد یابی کنم، سوم اینکه برنامه مروری با روش‌هایی که اسم‌های عجیب و غریبی هم رویش گذاشته بودند را انجام دهم تا روز کنکور حداقل یکی دو بار و حتی بیشتر مرور کرده باشم، چهارم اینکه تست‌های علامت‌دار را هم باید بزنم به طوری که تا روز کنکور بالاخره یک بار زده شوند.
تازه اگر دنبال خریدن کتاب‌های جدید مخصوص دوران جمع‌بندی هم باشم، خواندن درسنامه‌ها، تست‌های برگزیده و منتخب این کتاب‌ها هم به کارهایم اضافه می‌شود. حالا اگر امتحان نهایی یا ترمیم معدل یا ایجاد سابقه تحصیلی هم داشته باشم که قوز بالای قوز می‌شود و می‌گویند که از آن دو و نیم روز، یک روزش را هم برای نهایی بخوانید.
آیا واقعاً وقت می‌شود که همه این کارها را انجام دهیم؟ یک روز، 24 ساعت است و شما بایستی دست کم 7 ساعت بخوابید و از آن طرف برای وعده‌های غذایی، استراحت بین درس‌ها، مسائل شخصی، بهداشتی و عبادات حدود 4 الی 5 ساعت کنار بگذارید و از آن 24 ساعت، بین 11 تا 12 ساعت، کنار می‌رود.
با این حساب، هر روز بین 12 تا 13 ساعت وقت می‌ماند که برای دو و نیم روز، چیزی حدود 30 الی 31 و نیم ساعت می‌شود که در این 30 الی 31 و نیم ساعت طبق برنامه 3 روز یک بار، بایستی تمام کارهای گفته شده را انجام دهید.
آیا شدنی است؟ آیا این روش باعث لطمه دیدن مرور و فرایند تست‌زنی من نمی‌شود؟ نکند که سنگ بزرگ علامتِ نزدن باشد و فکر کنم که بقیه حتماً می‌توانند و فقط من هستم که لَنگ می‌زنم و گیر افتاده‌ام؟ و در اثر این احساس، خودم را بازنده کنکور بدانم؟
4- در توصیه‌های مربوط به جمع‌بندی، به ما گفته شد که مرور درس‌ها را انجام دهیم که کاملاً پیشنهاد درستی است اما چند نقد دارم:
الف) مگر ما در طول سال تحصیلی مرور نمی‌کردیم که به یک باره به مرور کردن در دوران جمع‌بندی تأکید می‌شود؟ خب ما که همیشه مرور داشته‌ایم و هنوز هم همان روند را دنبال می‌کنیم و چه نیازی به حساسیت ایجاد کردن است.
ب) مگر مرورهایی که می‌کردیم، فاصله مناسبی از هم نداشتند به طوری که مطالب را به موقع باز تولید کرده و به خاطر داشته باشیم و آن قسمت‌هایی که فراموش شده را ترمیم و مرمت کنیم؟ پس چرا اینطور القا می‌کنند که 30 الی 40 روز به کنکور باید با تکنیک تازه‌ای مرور کرد؟
مرور، وظیفه بازتولید، مرمت، بازسازی و چفت و بست کردن اطلاعات را دارد و این وظیفه را باید از روز اول مطالعه به دوش بکشد. چه چیزی باعث می‌شود که توصیه برای مرور در 30 الی 40 روز به کنکور فرق می‌کند؟
پ) چرا طوری، بازی را صحنه‌سازی می‌کنند که مرور کردن در دوران نزدیک به کنکور باید با مروری که در طول سال تحصیلی وجود داشته، فرق کند؟ مگر روش مروری که قبلاً داشته‌ایم چه کم و کاستی دارد که بایستی تغییرش دهیم؟
شاید گفته شود که در دوران جمع‌بندی، به روش سریع‌تری برای مرور نیاز داریم؛ به به چه عالی. خب اگر یک روش سریع‌تر برای مرور کردن هست، چرا این را زودتر به ما یاد ندادند که در طول سال هم با همین روش سریع‌تر مرور کنیم؟ می‌دانید چقدر به نفع ما می‌شد و چه تعداد مرور و حتی تست و رفع اشکال بیشتری را به خاطر همین سرعت مرور بالاتر انجام می‌دادیم.
ممکن است بگویند که در دوران جمع‌بندی در درس‌های خوانده شده به تسلط بیشتری رسیده‌اید و حالا می‌توانید با سرعت بالاتری مرور کنیم. بسیار عالی اما قبول دارید که کار را باید از اول به شکل صحیح و درستش، انجام داد؟

یعنی اگر یک تکنیک مرور به عنوان بهترین روش مرور شناخته می‌شود آنگاه بایستی از روز اول معرفی شود و بگویند از همین اولین مرور، روش درست را انجام دهید و با گذشت زمان، با این روش صحیح، نتایج بهتری می‌گیریم.
از این گذشته، حتی اگر قبول کنیم که به دلیل تسلط بیشتر، روش مرور تغییر می‌کند، باز هم این ایراد وارد است که چرا از یک جایی به بعد مثلاً اوایل مهر که روی درس‌های تیر و مرداد به تسلط بالاتری رسیدیم، این روش مرور را برای همان فصل‌ها که تسلط خوبی داشتیم را یادمان ندادند؟
امکان دارد که بگویند باید همه کتاب‌ها به طور کامل خوانده می‌شد تا بشود با این روش‌ها مرور کرد. اگر این طور است پس دوران جمع‌بندی برای کسانی است که درس‌ها را کامل خوانده‌اند و بقیه افراد نباید جمع‌بندی داشته باشند ولی در نکات مربوط به دوران جمع‌بندی گفتند که دوره جمع‌بندی زمان مناسبی برای خواندن مطالب جدید نیست و این، به معنای آن است که حتی اگر نصفه و نیمه هم خوانده‌ایم، باز هم باید وارد دوران جمع‌بندی شویم.
این هم به کنار، فرض کنید که من فقط یک فصل خواندم و همان یک فصل را می‌خواهم مرور کنم، آیا نباید به سریع‌ترین روش مرورش می‌کردم؟
اینجاست که مفهوم دوران جمع‌بندی در ذهن من تَق و لَق می‌شود و می‌فهمم این موضوع هم جزء همان صحبت‌هایی است که دهان به دهان چرخیده و کمتر کسی درباره‌اش فکر کرده و فقط چون قبلی‌ها گفته‌اند و زیاد اِکو شده، ما هم می‌ترسیم که اگر این‌ها را نگوییم آنگاه می‌گویند که فلانی این چیزها را بلد نیست.
من با این موضوع کنار نمی‌آیم که روش سریع‌تری برای مرور وجود داشته و به ما یاد ندادند و گذاشتند بگذرد و بگذرد تا به 30 الی 40 روز به کنکور برسد و همچون شعبده بازی از درون کلاه، خرگوشِ مرور را در می‌آورند و می‌گویند ببین چه تیز و تند است.
مخاطبان محترم کلبه مشاوره، من کاری نکردم، فقط تا صفحه 10 گوگل رفتم و صحبت‌هایی که درباره جمع‌بندی بود را لیست کردم و یکی یکی سؤال پرسیدم.

خدای نکرده قصد جسارت به هیچ بزرگواری را ندارم و فقط یک نکته می‌گویم: ما یک موضوعی به نام جمع‌بندی داریم که دربارش فکر نشده و همین طوری نسل به نسل منتقل شده در حالی که این روش جمع‌بندی برای کنکور، پُر از باگ و خطا و از همه بدتر نشدنی در اجرا است.
الان نوبت آن است که به یک سؤال بپردازیم. اگر قرار است که به روش 3 روز یک بار، جمع‌بندی را برای کنکور انجام ندهیم، پس چه باید کرد؟
من می‌گویم شما به عنوان یک دانش‌آموز یا داوطلب کنکور، یک برنامه‌ای داشته‌اید که در آن، بهینه‌ترین روش مرور و تست‌زنی را برای خود شخصی‌سازی کرده‌اید و چرخه مرور و تست‌زنی خاص خودتان را داشته‌اید و در بازه‌های زمانی مشخص به طوری که مرور مناسب و تست کافی را داشته باشید، برنامه را اجرا کرده‌اید و حالا چرا فکر می‌کنید باید 30 الی 40 روز مانده به کنکور، این روند را تغییر دهید؟
وقتی شما به صورت شخصی یا به کمک مشاور و همیارتان متوجه شدید که بهترین روش مرور و تست‌زنی و بهینه‌ترین روش اجرای برنامه برای شما چیست، چرا باید دست به ترکیب برنده بزنید و فکر کنید که نزدیک کنکور، این جزییات را باید دست‌کاری کرد و آن نظم ذهنی و برنامه‌ریزی که طبق روال، مرور و تست‌زنی انجام می‌شده را خرابش کنید؟
لطفاً نظم ذهنی و برنامه‌ریزی خودتان را تغییر ندهید و با همان روندی که مرور کردید و تست زدید، ادامه بدهید و روال خود را حفظ کنید چون همان برنامه‌ای که تا به الان شما را به سواد کافی رسانده، نشان می‌دهد که چرخه مرور و تست مناسبی داشته و هیچ دلیلی برای خراب کردنش وجود ندارد.
شاید بگویید که در طول سال مرور نداشته‌اید و تست‌هایی که زده‌اید هیچ نظم خاصی ندارد که اگر این طور باشد آنگاه روش‌ جمع‌بندی به سبک 3 روز یک بار، نه تنها به شما کمکی نمی‌کند، بلکه کار را خراب‌تر می‌نماید. اگر این وضعیت را داشتید، در پرسش و پاسخ زیر همین صفحه برایم توضیحات بیشتری درباره شرایط خود بنویسید تا به شما بگویم چه کار کنید تا اثر بخشی بیشتری داشته باشد.
یک سؤال دیگر هم امکان دارد بپرسید: با توجه به این توضیحاتی که دادم آیا من مخالف آزمون دادن در سی چهل روز به کنکور هستم؟ خیر هرگز. من می‌گویم در حد 4 یا 5 آزمون به طوری که به اصل برنامه‌ریزی‌تان آسیب زده نشود را برای خود در نظر بگیرید و آن‌ها را از خود امتحان بگیرید.

عجیب اما واقعی! این اولین عبارتی بود که هنگام نوشتن این جعبه در ذهنم نقش بست. باورش سخت است ولی متأسفانه تعداد قابل توجهی از کنکوری‌ها، سر جلسه کنکور، به یک یا چند تست، حساس می‌شوند و فرایند کنکور را فراموش کرده و تمام تمرکز خود را می‌گذارند تا آن یک یا چند سؤال را حل کنند.
به طور مثال یک دانش‌آموز یا داوطلب کنکور تجربی، در جلسه کنکور، وقتی به تست حرکت‌شناسی می‌رسد، آن را یک بار حل می‌کند و چون وسط حل، گیر می‌کند و به جواب نمی‌رسد، دوباره از اول مشغول حل کردن آن می‌شود و گاهی تا 10 دقیقه سر همان یک تست می‌ماند.
او می‌توانست با عبور از این تست، به سراغ سؤالات بعدی برود و در نهایت 4 یا 5 تست حل کند اما همه‌ی آن 10 دقیقه را گذاشت تا یک تست را به سرانجام برساند و اغلب اوقات، همان تستی که سرش گیر کرده بود را هم نمی‌تواند به جواب برساند و با عصبانیت و به هم ریختگی ذهنی و حس عقب افتادن از زمان‌بندی کنکور، فضای احساسی را به وجود می‌آورد و در بقیه تست‌ها هم، عملکرد همیشگی خودش را بروز نمی‌دهد.
مثال‌های فراوانی از این موضوع می‌شود زد که نشان می‌دهد، دانش‌آموزان قابل توجهی در کشورمان هستند که بر سر یک یا چند تست، حساسیت بالایی نشان می‌دهد و روند آزمون را فراموش می‌کنند؛ برای نمونه، دانش‌آموزی که روی تست مربوط به فصل گوارش، گیر داده بود که هر طور شده آن را حل کند و به 10 سؤال آخر زیست نرسیده بود زیرا چندین بار هر گزینه آن تست گوارش را خوانده بود.
یا داوطلبی که برای حل مسئله اسید و باز شیمی، سه مرتبه، حل خود را پاک کرده بود و دوباره از اول نوشته بود و می‌خواست به هر قیمتی که شده، آن تست اسید و باز را به جواب برساند و بعد از کنکور متوجه شده بود که 4 تست آخر شیمی، چقدر آسان بوده ولی او اصلاً وقت نکرده حتی آن‌ها را نگاه کند چرا که وقتش سر تست اسید و باز رفته بود.
برای روشن شدن فضا، می‌خواهم خود را جای این دسته از دانش‌آموزان و کنکوری‌ها بگذارم و یک بار کل فرایند حاصل از این حساس شدن روی یک یا چند تست را ترسیم کنم تا اول یک نقشه ذهنی ایجاد شود که چنین رفتاری، تا چه حد آسیب زننده است و سپس به سراغ این بروم که چرا چنین رفتاری توسط برخی از کنکوری‌ها، رخ می‌دهد؟
الآن من یک دانش‌آموز هستم که سر جلسه کنکور رفته‌ام و مشغول حل تست‌ها هستم و در دفترچه دوم به درس فیزیک می‌رسم و همین‌طوری که دارم تست‌های فیزیک را حل می‌کنم به سؤال تعادل گرمایی می‌رسم و در سؤال گفته که مقداری آب و یخ را در ظرفی ریخته‌اند و به دمای تعادل 30 درجه رسیده‌اند و جرم یخ را می‌خواهد.
من که خیلی روی این تیپ از تست‌ها مسلط بوده‌ام، لبخند رضایتی می‌زنم و ته ذهنم با خودم می‌گویم: حل این سؤالات خوراک خودم است و سه سوته حل می‌کنم. با این ذهنیت، مشغول حل سؤال می‌شوم و فرمول و نکات سرعتی را پیاده می‌کنم ولی به جواب نمی‌رسم.
اینجا یک فروپاشی فکری و احساسی برایم اتفاق می‌افتد که چرا این تست را نتوانستم به جواب برسانم و کجا اشتباه کردم؟ من همیشه این سؤالات را درست و سریع به جواب می‌رساندم ولی الآن نتوانستم که آن اتفاق را رقم بزنم.
اولین تصمیمی که می‌گیرم، یک نگاه سریع به حل و جایگذاری و محاسباتم است ولی ایرادی نمی‌بینم و حالا دنبال جای خالی در برگه سؤالات می‌گردم تا دوباره سؤال را حل کنم اما باز هم به جواب نمی‌رسم و چون روی این سؤال، حساس شده‌ام و با خودم می‌گویم که باید آن را حل کنی، برای بار سوم، حل را انجام می‌دهم و دوباره به جواب نمی‌رسم.
وقتم دارد می‌رود، استرس گرفته‌ام، روی یک تست مانده‌ام، بقیه تست‌ها را هنوز حل نکرده‌ام، فکر عقب افتادن از وقت و برنامه زمانی، عصبانیم کرده است و این تست هم که حل نمی‌شود و به جواب نمی‌رسد.
حالا که فضای احساسی بر من حاکم شده، هر رفتاری ممکن است از من سر بزند، مثلاً این امکان وجود دارد که تست را شانسی بزنم چون دیگر اعصاب برایم نگذاشته یا حتی احتمال دارد که تست‌های بعدی را سَرسَری بخوانم و دچار اشتباهات محاسباتی شوم و هیچ بعید نیست که همین شرایط احساسی را به درس بعدی و یا دفترچه بعدی نیز منتقل کنم.
حالا که تجسمی برای شما شکل گرفت، وقت آن شده که بدانیم، چرا یک دانش‌آموز یا داوطلب کنکور، چنین فضایی را برای خودش می‌سازد؟ صحبت‌هایم را این‌طوری ادامه می‌دهم:
لج بازی، گیر دادن، متوقف شدن، درگیر شدن و یا هر اصطلاح دیگری که در ذهنتان پر رنگ شده، موضوع این رفتاری است که مثال‌هایش را خواندید. می‌دانم که منتظرید تا بدانید که چه می‌شود که یک دانش‌آموز یا داوطلب کنکور، روی یک یا چند تست خاص، حساس می‌شود به طوری که قصد دارد به هر قیمتی که شده، آن‌ها را به جواب برساند؟
دلایلی که برای بروز این رفتار وجود دارد به شرح زیر است:
1- تعصب خاص روی یک موضوع: بعضی از کنکوری‌ها، به دلیل آنکه اکثر تست‌های یک مبحث را درست حل کرده‌اند یا خاطرات مثبتی از آن مبحث در کلاس درس دارند و یا بابت آن فصل توسط همکلاسی‌ها و معلم، تشویق شده‌اند و یا حتی به دلیل اینکه چندین تست سخت این مبحث را به درستی حل کرده‌اند، کم کم روی آن مبحث، مدعی می‌شوند و تعصب پیدا می‌کنند.
در اثر این تعصب، ذهنیتی برای آن‌ها ساخته می‌شود که حتماً توانایی خاصی در حل تست‌های آن موضوع دارند و بایستی همه تست‌های آن را حل کنند و به جواب درست برسند. این تعصب به حدی قوی است که حتی در برنامه درسی‌شان نیز بیشتر وقت خود را صرف حل تست‌های همان مبحث می‌کنند زیرا برای آنان حس خوبی می‌آورد و لذت بخش است.
همین دانش‌آموز متعصب، سر جلسه کنکور وقتی به تست آن مبحث می‌رسد، پیش فرض ذهنی‌اش این است که باید هر طور شده آن سؤال را حل کند. در واقع او یک انتظار پیش از شروع برای تست‌های آن مبحث داشت و در اثر همین انتظار، تصمیم گرفت که هر طور شده آن تست را جواب دهد حتی اگر چند بار حلش کند.
2- این را حل نکنم پس چه را حل کنم: ترس از اینکه اگر مبحثی را که مسلط بوده‌اند و اکثر مواقع تست‌هایش را درست حل می‌کردند، حالا آن را حل نکنند که وای به حال سایر مباحث.
با این ذهنیت، قبولی خود را در خطر می‌بینند و می‌گویند که باید هر طور شده این تست را حل کنیم تا درصدمان خراب نشود و حداقل به این آرامش برسیم که تست‌های مربوط به مبحث‌هایی که مسلط بوده‌ایم را حل کرده‌ایم.
با همین طرز تفکر، چندین دقیقه روی آن تست می‌مانند و وقت حل کردن چند تست را خراب می‌کنند و چه آن تست را به جواب برسانند و چه نرسانند، در هر دو حالت ضرر کرده‌اند زیرا اولاً اگر از این تست عبور می‌کردند، چند تست دیگر را می‌زدند و مسلماً درصد چند تست از درصد یک تست بیشتر است و دوماً از نظر ذهنی، به هم نمی‌ریختند و عصبی نمی‌شدند و زمان‌بندی را جلو می‌بردند.
شاید بگویید خب از حل نکردن این تست که نقطه قوت آن‌ها بوده، به هم می‌ریزند. در جواب باید بگویم که حل نکردن یک تست آن هم از نقطه قوت، هیچگاه قبولی شما را به هم نمی‌ریزد زیرا با عبور از آن تست و پرداختن به سؤالات بعدی، درصد لازم را می‌گیرند و به قبولی می‌رسند.
یادآور می‌شوم که برای قبولی در بهترین رشته و دانشگاه نیز نیازی به 100 در 100 نیست و شما قرار نیست همه سؤالات را جواب دهید و قطعاً بایستی از روی برخی از تست‌ها بگذرید تا بتوانید به پرسش‌های بعدی برسید و آن‌ها را حل کنند.
این ذهنیت که چون فلان تست از نقطه قوتم بوده و آن را نزده‌ام پس وای به حال بقیه نیز تفکر نادرستی است زیرا بارها در زمان تست‌زنی در منزل این را تجربه کرده‌اید که از همان نقطه قوت، تستی را نتوانستید حل کنید ولی از سایر مباحث به خوبی تست زده‌اید.
فقط چون در خانه بوده، حساس نبوده‌اید و اصلاً به آن توجه هم نکرده‌اید اما سر جلسه کنکور، این موضوع خودش را به چشم می‌زند و فکر می‌کنید که اتفاق خاصی رخ داده در حالی که بارها و بارها شاهد چنین اتفاقی بوده‌اید و مطمئن باشید که با عبور از آن تست و حل تست‌های بعدی، هیچ اختلالی در قبولی شما ایجاد نمی‌شود اما با گیر دادن و لج بازی در حل آن تست، قطعاً فرو ریزش احساسی خواهید داشت و اذیت می‌شوید.
3- ادعا به جای قبولی: در بین کنکوری‌ها، تعدادی هم هستند که هدف را فراموش کرده و به فکر ادعا روی سؤالات کنکور هستند. بیشترین لذت دنیا برای آنان بدین صورت تعریف می‌شود که بعد از کنکور به همکلاسی‌ها بگویند:
فلان تست کنکور که همه می‌گویند سخت بود و حتی بعضی از معلم‌ها، برایش کلید نداده‌اند را سر جلسه کنکور حل کرده‌ام. همین لذت حل کردن سؤال سخت برای این افراد باعث می‌شود که قبولی در کنکور و رسیدن به رشته و دانشگاه مورد نظرشان به حاشیه برود و یادشان برود که هدف از کنکور چه بود؟
آنان حاضرند 10 یا 15 دقیقه از وقت کنکور را بدهند و یک تست سخت را حل کنند و بعد از کنکور رجز بخوانند و به این توجه نمی‌کنند که با این رفتار اشتباه، ضربه‌ای به خودشان می‌زنند. یک دانش‌آموز، اگر روی مبحثی مدعی است، بایستی بداند که همه تست‌های یک درس، درصد برابری دارند و هیچ مهم نیست که تست سختی را حل کرده‌اید یا یک تست آسان را به جواب رسانده‌اید.
ارزش همه تست‌های یک درس با هم برابر است و هنر شما در جمع‌آوری بیشترین تعداد زده بر اساس سطح آن کنکور است. بنابراین با عبور از تست‌هایی که حل کرده‌اید و به جواب نرسیده، به سراغ سؤالات بعدی بروید و تعداد زده‌های خود را افزایش دهید و درگیر یک تست از مبحثی که نقطه قوت شما بوده، به هیچ وجه نباشید.
اگر یک تست را نزنید و به جای لج بازی روی آن، به سراغ پرسش‌های بعدی بروید و چند تست بزنید آنگاه درصد شما بالاتر خواهد شد؛ بنابراین اگر قبولی در کنکور را می‌خواهید بایستی گیر ندهید و از آن یک تست بگذرید تا چند تست بعدی را حل کنید زیرا درصد به دست آمده از چند تست، بیشتر از حل یک تست است.
با همه این توضیحات، یک نکته مهم برای روزهایی که در خانه هستید را با شما به اشتراک می‌گذارم. وقتی در منزل تست می‌زنید و وسط حل، گیر می‌کنید یا آنکه به جواب نمی‌رسید، حتماً دلیلش را بررسی کنید زیرا بعد از مدتی متوجه می‌شوید که دلایلش تکراری است و با آگاهی از آن‌ها، می‌توانید تعداد چنین سؤالاتی را کاهش دهید.
به طور مثال بعد از مدتی متوجه می‌شوید که در کار کردن با نماد علمی دچار اشتباه می‌شوید و همین باعث شده که با وجود تسلط روی آن مبحث، به جواب نمی‌رسید. خب آنوقت به سراغ نماد علمی می‌روید و با دیدن فیلم آموزشی، رفع اشکال می‌کنید و وضعیت خود را بهبود می‌دهید.
یا ممکن است دانش‌آموز دیگری وقتی به تحلیل تست‌هایی که بلد بوده ولی وسط حل به جواب نرسیده، به این نتیجه برسد که فراموش کردن یکا یا واحد، باعث شده که چنین اشتباهی رخ دهد. از این به بعد یکی از جمله‌هایی که وسط حل تست‌های مسئله‌ای به خودش می‌گوید این است که آیا مواظب واحد یا یکا بوده‌ای؟
با این شرایط، تست‌هایی که در منزل می‌زنید و با اینکه بلدید و به جواب نمی‌رسید را به حال خودش رها نکنید و حتماً پیگیر این باشید که چه اتفاقی باعث شده که به جواب نرسید. بعد از مدتی متوجه خواهید شد که چند نکته تکراری باعث روی دادن چنین اتفاقی می‌شود و با این آگاهی، وضعیت خود را سامان خواهید داد.

می‌دانم که دنیایی از طبقه‌بندی و تیپ بندی‌ها برای تست‌های کنکور وجود دارد و هر یک از آن‌ها نیز از زاویه دید خود به توضیح برخی از مفاهیم می‌پردازند اما در این جعبه از کلبه مشاوره، قصد دارم از یک نگاه ظاهری و بدون ورود به جزییات، تست‌های کنکور را به 7 دسته، تقسیم کنم:
1- تست‌هایی با صورت سؤال و گزینه‌های کوتاه
2- تست‌هایی با صورت سؤال طولانی و گزینه‌های کوتاه
3- تست‌هایی با صورت سؤال کوتاه و گزینه‌های طولانی
4- تست‌هایی با صورت سؤال و گزینه‌های طولانی
5- تست‌های ترکیبی و غیر ترکیبی
6- تست‌های دارای شکل، نمودار و جدول و بدون آن‌ها
7- تست‌های مفهومی و مسئله‌ای
سؤالی که روی میز هر کنکوری می‌آید این است که آیا برای خودتان قوانین ذهنی درباره ظاهر تست‌ها ساخته‌اید و روی شکل و شمایل آنان شرطی شده‌اید و احساسات را وارد فرایند تست‌زنی کرده‌اید؟ منظورم چیست؟ در پاراگراف بعدی بیشتر توضیح می‌دهم.
تعدادی از کنکوری‌ها، روی ظاهر تست‌های کنکور، ذهنیت پیدا کرده و شرطی شده‌اند؛ به طور مثال اگر صورت تست و گزینه‌ها، کوتاه باشند، لبخندی روی لبشان می‌آید و فکر می‌کنند که با یک تست بسیار ساده طرف هستند.
از سوی دیگر، اگر صورت تست و گزینه‌ها، بلند طراحی شده باشند، آنگاه خود را می‌ترسانند که حتماً با تستی چالشی و سخت رو به رو هستند. همچنین اگر تستی دارای جدول، نمودار و شکل باشد، از قبل خود را بازنده می‌دانند و می‌گویند: من تحلیل شکل و نمودار و کار با جدول را بلد نیستم و این هم تست سختی است و نمی‌زنم.
همین ذهنیت را درباره تست‌های مفهومی و مسئله‌ای داریم؛ برخی از کنکوری‌ها، معتقدند که تست‌های مفهومی ساده‌تر از مسئله است و هرگاه به مسئله می‌رسند، به هم می‌ریزند و فکر می‌کنند که از پس آن بر نمی‌آیند و عده‌ای دیگر، دقیقاً دیدگاه مخالف دارند و بر این موضوع تأکید می‌کنند که اتفاقاً مسئله حل کردن ساده‌تر از کلک‌های موجود در تست‌های مفهومی است.
ما در کنکور تجربی، به ویژه در تست شیمی با پدیده‌ای به نام طولانی شدن صورت سؤال‌ها و گزینه‌ها، وجود شکل، نمودار و جدول و همچنین اطلاعات اضافه رو به رو شده‌ایم و به نظر می‌رسد که طراحان کنکور به خوبی از این موضوع آگاه شده‌اند که تعدادی از کنکوری‌ها، روی ظاهر یک تست حساس شده‌اند و گول هیکل تست را می‌خورند و حل نمی‌کنند.
نکته مهم درباره کنکور این است که اگر اتفاقی در یک تست روی داد، دیر یا زود، سَر و کله‌اش برای بقیه درس‌های کنکور هم پیدا می‌شود؛ به عبارت دیگر، دیر نخواهد بود آن روزی که طراحان زیست، فیزیک و ریاضی نیز با ظاهر تست‌ها بازی کنند و کنکوری‌های شرطی و حساس شده به هیکل تست‌ها را بترسانند؛ کما اینکه از همین حالا نیز رگه‌هایی از این طراحی تست را در آن درس‌ها هم می‌بینیم.
شما به عنوان یک دانش‌آموز یا داوطلب کنکور، بارها در خانه مشغول تست‌زنی بوده‌اید و به دفعات متعدد شاهد این موضوعات بوده‌اید که:
1- تست‌هایی با صورت سؤال و گزینه‌های کوتاه بوده که آسان بیان شده و دقیقاً تستی با همین شکل و شمایل بوده که سخت طراحی شده است.
2- تست‌هایی با صورت سؤال طولانی و گزینه‌های کوتاه بوده که خوش دست از آب درآمده و کمی بعد، تستی با این شرایط وجود داشته که بد قلقی کرده است.
3- تست‌هایی با صورت سؤال کوتاه و گزینه‌های طولانی بوده که خوش خیم به رشته تحریر درآمده و برخی هم بوده که بدخیم بازی در آورده است.
4- تست‌هایی با صورت سؤال و گزینه‌های طولانی بوده که به خوبی حل شده و تست دیگری هم وجود داشته که دست انداز ایجاد کرده است.
5- تست‌های ترکیبی و غیر ترکیبی بوده که مشکلی برای حلش نداشته‌اید و در نقطه مقابل با تستی در همین ژانر رو به رو شده‌اید که آزار داده است.
6- تست‌های دارای شکل، نمودار و جدول و بدون آن‌ها بوده که حل کردنش پیچیدگی خاصی نداشته در حالی که تست دیگری در همین سبک، زُمُخت بوده است.
7- تست‌های مفهومی و مسئله‌ای بوده که جلو بردن و به جواب رساندنش کاری نداشته اما تست دیگری با همین تیپ، ناملایم به نظر رسیده است.
این‌ها، همگی حاصل تجربه‌های تست‌زنی برای روزهای قبل کنکور است؛ پس چرا از این تجربه استفاده نمی‌کنیم؟ ما که در منزل، کتابخانه، پانسیون و یا هر کجای دیگری که مطالعه می‌کنیم، بارها با انواع تست‌ها برخورد کرده‌ایم و بایستی این ذهنیت را داشته باشیم که گول هیکل تست‌ها را نخوریم.
همه جور تستی، چه آسان و چه چالشی، چه سریع و چه وقت‌گیر، چه خوش دست و چه بد قلق، در انواع ظاهرها خودش را عرضه می‌کند و محدود به اندازه خاصی نیست. با این حساب، قضاوت پیش از شروع برای هیچ تستی نباید داشت و لازم است که به دل آن تست برویم و بر اساس خواسته سؤال و نوع اطلاعات داده شده، مسئله یا مفهوم را به جواب نهایی برسانیم.
چنانچه از ظاهر و شکل و شمایل تست‌ها می‌ترسید و قضاوت پیش از حل تست دارید و دائماً در حال گفتن سخت است آسان است، با خودتان هستید، لطفاً در قسمت پرسش و پاسخ همین صفحه، از دلیل یا دلایل این کار خود بنویسید.
در واقع برایم مشخص کنید که چرا و به چه دلیل این ذهنیت یا مقایسه یا قضاوت را قبل از حل یک تست انجام می‌دهید؟ می‌خواهید چه فشاری را از روی خود بردارید یا دنبال تحقق چه هدفی هستید که فکر می‌کنید برای آن، لازم است که حتماً یک انتظار پیش از شروع درباره آن تست بسازید؟
من اگر بدانم که پشت پرده آن کار شما چیست، آنگاه می‌توانم راه‌حل داده و مشکل را حل کنم.